دانلود پایان نامه

حاشیه ها افزایش یافته و بر غنای مناطق برخوردار نیز افزوده می شود . همچنین تهدید دیگر در این رابطه ، که بی تأثیر از جنبه های داخلی نیست، به حیطه ی بین المللی مربوط می باشد؛ به طوری که هر کشور به عنوان یک واحد تحلیل در سطح بین المللی ممکن است در مقیاس جهانی نیز به عنوان منطقه ی فقیر یا غنی اطلاعاتی و ارتباطاتی مطرح باشد . در این بین، برنامه ریزی های منطقه ای می تواند با تأثیرات ملّی و در نتیجه بین المللی همراه باشد (دهقان، ۱۳۸۶: ۱۵۱-۱۵۲).
۲-۱-۳-۳-شکاف دیجیتالی و فرصت ها و تهدیدهای آموزشی
در ادامه این مباحث، تشریح افزون تر فرصت ها و تهدیدها، می تواند مبنای مناسبی برای فهم موضوع فراهم نموده و راه را برای بسط مسأله فراهم آورد.
۲-۱-۳-۳-۱-فرصت ها
الف) برابری فرصت ها ، عدالت اجتماعی و کاهش نابرابری فضایی
توزیع متعادل فرصت های دسترسی عموماً موجب ارتقای کیفیت زندگی و توسعه ی مناطق محروم می شود. چنین امکانی شرایط برابرسازی و دسترسی یکسان به فرصت ها را فراهم کرده می تواند منادی عدالت اجتماعی باشد . اما معمولاً این توزیع متعادل زمانی محقق می شود که دولت ها در امر تمهید مقدمات و استقرار زیرساخت های دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات در مناطق محروم مانند روستاها دخالت کرده با تخصیص اعتبارات بیش تر برای مناطق محروم نوعی توازن در دسترسی ایجاد نمایند (همان: ۱۵۳) .
ب) تمرکززدایی
بحث تمرکز دارای دو جنبه کاهشی و افزایشی است که معمولاً کاهش تمرکز یا تمرکززدایی به عنوان وجه مثبت آن تلقی می شود . این وجه به ویژه در کشورهایی با نظام دولتی و متمرکز بسیار الزامی بوده و موجب رشد و توسعه بیش تر و بسط زمینه های رشد خلاقیت ها تلقی می شود . به عنوان یک فرصت، برخی از نظریه پردازان بر این باور هستند که تمرکززدایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات مرتبط است. در این زمینه هاروی معتقد است که فناوری اطلاعات به شرکتها این امکان را داده است که با فائق آمدن بر فواصل جغرافیایی توسعه کاری را مدنظر قرار دهند. هپورت نیز معتقد است که توزیع فعالیتهای صنعتی و اقتصادی در مکان ها و استقرار آن ها در مناطق مختلف ناشی از امکاناتی است که فناوری اطلاعات و ارتباطات برای تمرکززدایی در اختیار می گذارد (طیب، ۱۳۷۹ : ۱۱۹).
ج) افزایش مشارکت و قدرت تصمیم گیری در مناطق محروم
استقرار فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش با لحاظ کردن رفع شکاف دیجیتالی چنانچه شامل دسترسی مؤثر افراد ساکن در مناطق محروم شود، در نهایت موجب افزایش میزان مشارکت آن ها در تصمیم سازی ها خواهد شد. این فرآیند در نهایت ، بالا رفتن قدرت تصمیم گیری با توجه به رشد آگاهی و اطلاعات را در پی خواهد داشت (دهقان، ۱۳۸۶: ۱۵۴) .با توجه به این که آموزش و پرورش یکی از اساسی ترین نهادهای آگاهی بخش است، در صورت استفاده از ابزار کارآمدی چون فناوری اطلاعات و ارتباطات می تواند بر حجم، سرعت و کیفیت آگاهی بخشی بیفزاید . مناطق محروم اصولاً از این امکان در حد پایین تری بهره مند بوده اند . فرصت مذکور زمینه ی تغییر در این قاعده و توازن در آگاهی و اطلاعات را فراهم می کند.
۲-۱-۳-۳-۲-تهدیدها
عموماً فرصت های مختلف چنانچه مورد عنایت واقع نشده و از آن ها به خوبی استفاده نشود، خود به تهدید تبدیل شده مانعی بر سر راه اهداف خواهند بود . تهدیدها شرایطی را توصیف می کنند که در صورت استقرار فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش موجب تشدید نابرابری فضایی در این حوزه یا تعمیق شکاف دیجیتالی خواهند شد.
الف) افزایش شکاف دیجیتالی
یکی از اساسی ترین و مهم ترین تهدیدهای استقرار فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش، احتمال توزیع نامتوازن آن بین مناطق و فضاهای مختلف و نابرابر است . همان گونه که اشاره شد، فناوری اطلاعات و ارتباطات چنانچه به صورت نامتقارن توزیع شود، تأثیر مضاعف بر نابرابری های فضایی خواهد گذاشت؛ چرا که از یک سو بر بستر نامتقارن استقرار یافته است و از سوی دیگر، خود قابلیت جدیدی به مناطق برخوردار می دهد تا آنان با توسل به این قابلیت به سرعت فاصله خود را از مناطق محروم بیشتر و بیشتر کنند.
همان گونه که ذکر شد، این تهدیدها در روی دیگر، فرصتی برای برابرسازی نیز دارا می باشد. از آنجا که آموزش و پرورش حامل و ناقل آگاهی و دانایی است، چنانچه با توسعه نامتوازن فناوری اطلاعات و ارتباطات همراه باشد، تهدیدی مضاعف برای عدالت توزیعی می شود و با شدت و سرعت بیشتری نابرابری های فضایی را گسترش داده آن را تشدید می کند (همان: ۱۵۵).
ب) تقسیم کار نابرابر بین مناطق شهری و روستایی
اصولاً براساس نظریه های مختلف مبتنی بر چارچوب دیدگاه وابستگی بین مناطق برخوردار و محروم جهان که در قالب های شمال و جنوب یا توسعه یافته و در حال توسعه از هم تفکیک می شوند و همچنین مناطق شهری و روستایی یا مرکزی و حاشیه ای، نوعی تقسیم کار نامتوازن برقرار است؛ به گونه ای که در این تقسیم کار جهانی یا منطقه ای، یک قطب دارای مشاغل پر سود بوده و مدیریت و هدایت امور را بر عهده دارند و در سوی دیگر مشاغل کم بازده و تابع قرار دارند (همان: ۱۵۶). چنین تقسیم کار ناعادلانه ای با استقرار نامتوازن فناوری اطلاعات و ارتباطات می تواند تشدید شود . کارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات با توجه به نیاز آن به تخصص بالاتر در بطن خود نوعی تفکیک مناطق به مرکز و پیرامون را به همراه داشته و نابرابری های دیجیتالی را افزایش می دهد.
ج) تمرکزگرایی
در غالب کشورها به ویژه کشورهای جهان سوم نوعی تمرکزگرایی در سطح ملّی و همچنین به صورت حوزه ای یعنی میان شهرها و مناطق روستایی پیرامون وجود دارد، تا جایی که دیدگاههایی همچون فاکس – بروژسکی توسعه ی مراکز شهری و مرکزی را مدیون توسعه ارتباطات راه دور و سایر شبکه های ارتباطی و اطلاعاتی فرض می کند (نقوی، ۱۳۸۲).
بدین ترتیب، توزیع نامتوازن فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش نه تنها به صورت مستقیم، بلکه با تأثیرگذاری بر مجموعه زیادی از متغیرهای توسعه منطقه ای موجب تشدید تمرکز گرایی و در نهایت افزایش شکاف فضایی خواهد شد .استقرار فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش اگر مبتنی بر ساختار موجود انجام شود، در عمل تمرکز در مدیریت، برنامه ریزی و تولید منابع را به همراه خواهد داشت . این امر نیز در یک پایان بد فرجام مولد حجم بیش تری از نابرابری ها و تشدیدکننده ی تمرکز گرایی است. محصول تمرکز گرایی در عرصه فناوری اطلاعات و ارتباطات، شکل گیری جریان یک طرفه اطلاعات از مرکز به پیرامون خواهد بود؛ جریانی که در نهایت امکان هرگونه رشد و خلاقیت را از مناطق محروم و روستاها سلب خواهد کرد.
د) افزایش احساس نابرابری و مهاجرت به مرکز
چنانچه با رشد نامتوازن فناوری اطلاعات و ارتباطات جریان یک سویه اطلاعات از مرکز به پیرامون شکل گیرد، علاوه بر اثرات ذکر شده، عواقبی همچون رشد انتظارات عمومی در مناطق محروم را شاهد خواهیم بود که معمولاً چنین نیازآفرینی هایی با عدم کامیابی در برآوردن آن نیازها همراه است و نتیجه طبیعی این امر افزایش احساس نابرابری نسبی در بین اهالی مناطق محروم خواهد بود . در پایان، این فرآیند ، محصولی جز افزایش میل به مهاجرت باقی نخواهد ماند؛ میلی که در صورت تحقق، اشکال جدیدی از محرومیت و نابرابری را در مناطق حاشیه ای شهرهای بزرگ به وجود می آورد (دهقان، ۱۳۸۶: ۱۵۷).
ه) افزایش اشتغال تخصصی و بیکاری عمومی
از جمله تهدیدهایی که با توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش محتمل به نظر می رسد، شکل گیری فرصتهای جدید شغلی برای متخصصان از یک سو و کاهش فرصت ها برای مشاغل عمومی از سوی دیگر است که به طور عمده توسط کامپیوتر اشغال می شود (همان).
اگر به اندازه کافی به آموزش تخصص های موردنیاز در مناطق محروم فکر نشود، افزایش بیکاری عمومی یک تهدید جدی خواهد بود. با توجه به این که اکثر متخصصان در مراکز و شهرهای بزرگ هستند و تقریباً همین قاعده در سطح جهانی و ساختار اقتصادی بین الملل نیز وجود داشته و نابرابری فضایی را رقم می زند.
در ادامه ی این بخش به برخی از مهم ترین فناورهای اطلاعاتی در زمینه آموزش اشاره شده و تاثیر این فناوری ها در آموزش و پرورش مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
۲-۱-۴-کاربرد آموزشی فناوری اطلاعات
کاربرد اطلاعات و ارتباطات در آموزش درحال افزایش است. بهره گیری از تکنولوژیهای جدید اطلاعاتی و ارتباطی همانند اینترنت و ابزارهای چندرسانهای بعنوان ابزارهایی برای بهبود آموزش و یادگیری و فراهم نمودن زمینه های همکاری و تعامل از راه دور، نظامهای آموزشی را قادر ساخته تا بتوانند آموزش خود را گسترش دهند.
آموزش از راه دور(آموزش الکترونیکی) که از بکارگیری تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در آموزش بدست آمده نوعی جدید از آموزش است که در آن به حضور فراگیران در کلاسها نیازی نیست. کامپیوتر و تکنولوژیهای اطلاعات در آموزش چهار مرحلهی زیر را طی کرده است:
۱- اواخر سال۱۹۷۰ و اوایل۱۹۸۰ میلادی یا برنامه نویسی.
۲- اواخر سال۱۹۸۰ و اوایل۱۹۹۰ یا آموزش براساس کامپیوتر.
۳- اواخر سال۱۹۹۰ و اوایل۲۰۰۰ یا آموزش براساس اینترنت.
۴- اواخر سال۲۰۰۰ به بعد یا نرم افزارهای گروهی و ارتباط آزاد و باز (لینونن،۲۰۰۵).
در صورت کاربرد درست از تکنولوژیهای اطلاعات و ارتباطات، فرآیند آموزش بهبود مییابد. به برخی از قابلیتهای تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در آموزش از جمله به موارد زیر میتوان اشاره کرد:
با عرضهی مواد آموزشی چندرسانهای، امکان یادگیری از طریق حواس مختلف فراهم میشود.
انگیزه یادگیرندگان افزایش مییابد و در فرآیند یادگیری فعالتر میشوند.
مفاهیم انتزاعی با زندگی افراد ادغام میشود.
مهارتها و فرآیندهای شناختی سطح بالا از قبیل تفکر انتقادی بهبود پیدا میکند.
برای یادگیری مهارتهای اساسی برپایه سرعت یادگیری افراد، فرصتهایی را فراهم میآورد.
به دانش آموزان اجازه میدهد برای حل مسائل، اطلاعات لازم را بدست آورند.
سبب ایجاد ارتباط، از راه دور، بین معلمان و دانش آموزان میشود تا بتوانند به مبادلهی اطلاعات پرداخته، در پژوهشها و فعالیتهای دیگر نیز با یکدیگر مشارکت کنند (حداد و همکاران،۲۰۰۲).
۲-۱-۴-۱-آموزش از راه دور
آموزش از راه دور سابقهای طولانی دارد. بطور تقریب در اواسط۱۸۰۰میلادی نخستین مدارس مکاتبهای در اروپا بوجود آمد که از طریق پست به آموزش میپرداختند. آموزش از راه دور به برنامههای آموزشی گفته میشود که در آن فاصله زمانی و مکانی میان فراگیر و آموزشگر وجود دارد و فراگیر در کنترل فرآیند یادگیری آزاد است. در این نوع آموزش، ارتباطی بین دانشجو و معلم از طریق تکنولوژی برقرار میشود. آموزش از راه دور دارای روشی است که طبق اصل خودآموزی بوده و در آن تهیه مواد آموزشی خودآموز نیز دارای اهمیت بسزائی است. از بهترین ویژگیهای آموزش از راه دور میتوان از جمله موارد زیر را نام برد:
جدائی یاددهنده و یادگیرنده(معلم و شاگرد) از یکدیگر از نظر مکانی و زمانی.
عرضهی آموزش از طریق یک سازمان پشتیبانی کننده.
استفاده از فناوری نوین آموزش.
برقراری تعامل بین یادگیرنده و یاددهنده.
یادگیری متفاوت با شکل سنتی آن در کلاس.
انفرادی کردن یادگیری و قرار گرفتن کنترل یادگیری در دست یادگیرنده.
کاهش هزینه سرانهی افراد یادگیرنده به نسبت افزایش تعداد آنان (ابراهیم زاده،۱۳۸۳: ۹۸).
۲-۱-۴-۱-۱-تاریخ مختصر آموزش از راه دور
نخستین شکل آموزش از راه دور آموزش مکاتبهای بوده است. آموزش مکاتبهای برای چندین نسل، جریان اصلی بخشی از آموزش بزرگسالان بوده است. تحصیلات مکاتبهای با بهره گرفتن از سیستم پستی فراگیر گردید. آموزش مکاتبهای که ره آورد نیمهی دوم قرن نوزدهم بود بدلیل کمبود ارتباط بین فراگیر و یاددهنده که در آموزش ضروری است نتوانست گسترش یابد و بصورت آموزش ضمنی و فرعی باقی ماند. با پیدایش تکنولوژی ارتباطی جدید، امکانات تازهای برای آموزش فراهم آمد و درنتیجه، از آغاز نیمهی دوم قرن بیستم، با تحول آموزش مکاتبهای شکل دیگر آموزش بانام آموزش از راه دور پا به عرصه وجود گذاشت. یکی از عوامل پیدایش این آموزش را میتوان پیشرفت تکنولوژی دانست. درحقیقت آموزش از راه دور به موازات تکامل فناوری جدید، از دل آموزش مکاتبهای پدید آمد (ملک افضلی،۱۳۸۲: ۱۱۲).
آموزش از راه دور با تغییر شکل از متون نوشتاری به تلویزیون آموزشی، شاهد تحول بزرگ بوده است و جای آموزش مکاتبهای که تا آن زمان بصورت مطلوب پذیرفته شده بود را گرفت و به این ترتیب، تلویزیون و رادیو آموزشی به شهرت رسید (بانی مجهور،۱۳۸۳: ۸۷). با رشد سریع تکنولوژی، تجهیزات وسیعی در آموزش از راه دور ایجاد شد، بطوریکه اوایل۱۹۷۰ میلادی با اختراع اینترنت، استفاده از کامپیوتر به منظور ارائه آموزش از راه دور مطرح و مورد توجه قرار گرفت. این استفاده محدود به پست الکترونیکی و گروه های مباحثهای بود تا اینکه در اوائل دههی۱۹۹۰ میلادی با اختراع وب جهان گستر(www) و ظهور نسل جدیدی از تجهیزات سخت افزاری و نرم افزاری آموزشی از راه دور به شیوهی جدید و با تکیه بر آموزشهای مبتنی بر وب فراگیر شد که این امر با نگاه آماری به افزایش دانشگاههای متوالی آموزش از راه دور قابل مشاهده است (حسینی مقدم و دیگران،۱۳۸۱: ۵۴).
۲-۱-۴-۱-۲-اصول آموزش از راه دور
برخلاف نظامهای معمول دانشگاهی که” استاد محور” است. آموزش از راه دور” فراگیر محور” یا ” دانشجو محور” است. در این نظام، دانشجویان در مرکز فعالیتهای آموزشی قرار دارند و توجه بیشتری به شایستگیها و قابلیتهای آنان میشود. این موضوع نشان میدهد که از میان اصول آموزش از راه دور، چندین اصل زیر اهمیت بیشتری برخوردار است که مستقیم و غیرمستقیم در تحقق هدفهای آموزش از راه دور تاثیر دارند؛
۱- اصل یادگیری کامل یا یادگیری درحد تسلط:
مطابق این اصل، شرایط یاددهی- یادگیری بعنوان کانون فرآیند آموزش طوری تنظیم و فراهم میشوند که همه دانشجویان بتوانند همه قابلیتهای تعیین شده را بطور کامل کسب کنند. توجه به این اصل یکی از ضرورتهای اساسی نظام آموزش از راه دور محسوب میشود.
۲- اصل فعالیت یادگیرنده:
مطابق این اصل، یادگیرنده برای کسب دانش و آگاهی لازم تا سطوح کار بستن و خلاقیت باید از توانائیها و قابلیتهای فردی خود حداکثر استفاده را بکند و در این راه به کمترین کمک معلم متکی باشد ( ابراهیم زاده،۱۳۷۳: ۹۹).
۳- اصل یادگیری توزیعی:
در این اصل، محیط آموزشی توزیعی، رویکردی” فراگیر محور” دارد و در این محیط با بهره گرفتن از تکنولوژیهای مختلف، فرصتی برای انجام فعالیتهای با ایجاد تعامل میان مکان و زمان فراهم میآید.
۴- اصل حفظ فاصله بین فراگیر و آموزشگر:
این اصل ضمن تاکید بر حفظ و تقویت تعامل بین عناصر آموزش در نظام آموزش از راه دور، هرگونه ارتباط آموزشی را در فرآیند یاددهی- یادگیری از طریق رسانه بصورت غیرمجاورتی و در حداقل ارتباطهای حضوری تعریف کرده است (فراهانی،۱۳۸۰: ۱۳۳).
ممکن است بنظر آید که رعایت چنین اصولی منحصر به آموزش از راه دور نیست ولی با توجه به تفاوتهای نظام آموزش از راه دور با نظامهای سنتی، روشن میشود که باوجود یکسان بدون محتواها، اهداف و انتظارات، بدلیل ماهیت این نظام و کارائی روش های آن، توانائی آن برای حرکت بر مبنای اصول فوق بیشتر از نظامهای سنتی است. بویژه اینکه زمان، مکان و سرعت یادگیری در این نظام مناسب با توانائیها و امکانات خود یادگیرنده تعیین میشود.(همان : ۱۳۴).
۲-۱-۴-۱-۳-مزایای آموزش از راه دور
آموزش از راه دور میتواند پاسخگوی بسیاری از نارسائیهای نظام آموزش سنتی باشد و میتواند در تعدیل نابرابریهای اجتماعی نیز ثمربخش گردد. آموزش از راه دور امکان دریافت آموزش عالی را برای همه مردم کشورهای جهان فراهم مینماید (بلاند و دیگران،۱۹۹۲به نقل از فراهانی، ۱۳۸۰: ۱۳۳). میتوان تمایل کشورهای درحال توسعه به ارائه آموزش از راه دور را در موارد زیر ذکر

دیدگاهتان را بنویسید