با توجه به انواع ریسک، قراردادهای بیمه نیز انواع متعددی دارد. ماهیت حقوقی بیمه­نامه­ها در کلیه موارد یکسان نیست و گهگاه می­توان تفاوتهایی بین آنها تشخیص داد. انواع بيمه­ها را مي­توان براساس ديدگاههاي مختلف تقسيم بندي نمود. هريک از اين ديدگاهها جنبه خاصي از خصوصيات و ويژگيهاي پوششهاي بيمه­اي را مد نظر قرار مي­دهند. اما تقسيم­بندي بيمه از هر ديدگاهي که صورت گيرد، بايستي به گونه اي باشد که انواع مختلف فعاليتهاي بيمه­اي را در بر بگيرد. هدف از ذکر تقسيم بنديهاي مختلف بيمه در اينجا، مقايسه آنها با يکديگر و يا برشمردن مزيت يکي بر ديگري نيست، بلکه هدف ارائه شناختي کلي از انواع فعاليتهاي بيمه­اي است از اينرو منظرها و يا ديدگاههايي که براساس آنها تقسيم بندي هاي بيمه ايي صورت مي گيرد، بطور مختصر ذکر مي گردد . طبقه بندی های مورد استفاده در زیر برمبنای کاربرد بیمه انجام گرفته و در عین حال مبین وجود تفاوتهای حقوقی بین آنها نیز هست.

الف) بيمه­هاي اجباري (اجتماعی)

بيمه هايي است که اجراي آنها از نظر حفظ منافع عمومي يا مقررات بين المللي يا مصالح اجتماعي و غيره از طرف قانونگذار اجباري شده است. مانند بيمه هاي اجتماعي کارگران، بيمه هاي درمان کارکنان دولت و فرهنگيان، بيمه محصولات پستي بين المللي و يا بيمه­هاي اجباري شخص ثالث دارندگان وسايل نقليه موتوري زميني در مقابل اشخاص ثالث ( موسوم به شخص ثالث).

عمده ترين نوع بيمه هاي اجباري، بيمه هاي اجتماعي است که در ايران توسط سازمان تأمين اجتماعي به جامعه عرضه ميشود. اين نوع بيمه بيشتر در مورد کارگران، حقوق بگيران مشمول قانون کار و طبقات کم درآمد جامعه کاربرد دارد. دولت در جهت حمايت از اين اقشار به موجب قانون آنها را زير چتر حمايت بيمه هاي اجتماعي قرار ميدهد. ويژگي بيمه هاي اجتماعي اين است که اولا” شخص ديگري   ( کارفرما) در پرداخت قسمت اعظم حق بيمه مشارکت دارد و درصد کمتري را بيمه شده مي پردازد.

ثانيا” برخلاف بيمه هاي بازرگاني که حق بيمه متناسب با ريسک تعيين مي شود، در بيمه هاي اجتماعي حق بيمه درصدي از حقوق يا دستمزد بيمه شده است و ارتباطي با ريسک ندارد.(کریمی، ۱۳۷۹) [۱]

 

ب ) بيمه هاي اختياري

بيمه­هايي است که اجراي آنها اختياري است و درآن بیمه گذار به میل خود و آزادانه به تهیه انواع پوشش­های بیمه ای اقدام می­کند. اين گونه بيمه­ها طيف وسيعي از انواع بيمه هاي اموال و منافع و مسئوليتهاي مدني و حوادث شخصي و بيمه­هاي عمر و درمان را در بر مي گيرد. در اینگونه بیمه ها ، بیمه گذار و بیمه گر در مقابل هم متعهد هستند ، بیمه گر در مقابل در یافت حق بیمه از بیمه گذار، تامین بیمه ای در اختیار وی قرار می دهد.

مطلب مشابه :  ضوابط تشخیص اختلال سلوک بر اساس DSM-IV-IR

بيمه هاي اختياري به دو صورت مي توانند باشند: ۱- بيمه هاي تعاوني  ۲- بيمه هاي بازرگاني

ب /۱): بيمه هاي تعاوني: اينگونه بيمه ها را « بيمه هاي متقابل » [۲] نيز مي گويند. مکانيسم تئوريک اين بيمه ها براساس «توزيع»[۳] خسارتهاي دوره اي معين از بيمه (مثلا” يکسال) بين افراد عضو شرکت تعاوني بيمه (بيمه­گذاران) با رعايت حداقل هزينه­هاي ضروري بيمه­گري مي باشد، که يکنوع «خود بيمه­گري»[۴]جامعة بيمه گذاران است (فرجادی، ۱۳۷۶). [۵]

ب /۲): بيمه­هاي بازرگاني : بیمه های بازرگانی با توجه به نوع و طبیعت خطر ، به دو دسته بزرگ بیمه­های دریایی و غیر دریایی تقسیم می شود. تقسیم بندی دیگری که تقریباً منسوخ شده و مورد استفاده نیست تقسیم به بیمه های اموال و اشخاص است. بازارهای نیز وجود دارند که به موجب آنها بیمه های بازرگانی به دو دسته   بیمه های زندگی و غیر زندگی تقسیم می شوند.اصولاً بازارهای بیمه ای با توجه به قوانین و مقررات بیمه ای و ساختار بازار از تقسیم­بندی­های مختلف استفاده می کنند.

در اينجا سه نوع ديدگاه يا سه نوع ويژگي که مد نظرقرار گرفته و براساس آنها تقسيم بندي انجام شده ، بيان مي گردد. اين ويژگي ها عبارتند از :

الف ) تکنيک و ماهيت عمليات  ب ) محل وقوع خطر    ج) موضوع يا مورد بيمه .

درتقسيم بندي مبتني بر تکنيک و ماهيت عمليات، بيمه هاي بازرگاني را به بيمه هاي غرامتي و بيمه­هاي تشکيل سرمايه رده بندي مي­کنند که همه بيمه­هاي اموال و بيمه­هاي مسئوليت مدني جزء بيمه­هاي غرامتي و انواع بيمه هاي عمر يا زندگي جزء بيمه هاي تشکيل سرمايه هستند که در آنها سرمايه مقطوع و معيني مورد تعهد بيمه گران قرا ر مي گيرد(صالحی،۱۳۷۲).[۶]

در تقسيم بندي براساس محل وقوع خطر، بيمه ها به سه نوع بيمه هاي دريائي، بيمه هاي زميني و بيمه هاي هوائي تقسيم مي شوند:

مطلب مشابه :  امید از نظر اندیشمندان اسلامی

منظور از بيمه هاي دريايي اين است که خطرات واقع در درياها بيمه مي شوند، مانند بيمه کشتي و   بيمه حمل ونقل کالا.

بيمه­هاي زميني، عبارت از بيمه خطراتي است که محل وقوع آنها خشکي مي باشند. [۷]بيمه آتش سوزي اتومبیل ، مهندسی و برخی بیمه های باربری جزء اين گروه بيمه ها است . همچنين انواع بيمه هاي اجباري مثل بيمه هاي اجتماعي نيز جزء اين گروه مي توانند تلقي شوند. (هوشنگی،۱۳۵۲)

بيمه هاي هوائي نيز با تأسيس شرکتهاي هواپيمائي و حمل و نقل اشياء و اشخاص از طريق هوا بوجود آمده است. در اين نوع بيمه ، هواپيما و سرنشينان و محمولات آن در فاصله يک مسافرت هوائي بيمه مي شوند(هوشنگی،۱۳۵۲).

در تقسيم بندي بر اساس موضوع يا مورد بيمه ، بيمه ها را به سه رشته اموال، اشخاص، مسئوليت مدني دسته بندي مي کنند(صالحی،۱۳۷۲).

 

– بيمه اموال

در این نوع بیمه، موضوع تعهد بیمه­گر شیئی است، یعنی آنچه قابل تقویم به وجه نقد است. بیمه اشیا، قراردادی برای جبران زیان وارده و پرداخت غرامت است.

 

نتیجه این می شود که بیمه گذاری که متحمل زیانی شده است نمی تواند غرامتی بیشتر از مرز واقعی دریافت کند ، یعنی وضعی بهتر و مساعدتر از زمان قبل از بروز حادثه داشته باشد. از مهمترین ویژگی انواع بیمه اشیا خسارتی بودن آنهاست .

 

حداکثر تعهد بیمه گر تا سقف مبلغ بیمه شده خسارت وارده به بیمه گذار است . به عبارت دیگر بر اثر تحقق خطر بیمه شده ، وضعیت مالی بیمه گذار، نامتعادل می شود که بیمه گر این وضعیت نامتعادل را برطرف می کند . در اين نوع  بيمه ها « اصل غرامت » حکمفرما است . به اينصورت که بيمه گر بايستي غرامت بيمه گذار را بپردازد. بدون آنکه مبلغي بيش از خسارت واقعي به او پرداخت نمايد. بیمه های اشیا ، متنوع ترین شاخه بیمه های بازرگانی است. بر اثر پیشرفت تکنولوزی و ورود انواع محصولات و فرآوردهای صنعتی و غیره ، با وجود اینکه تسهیلات و رفاه اجتماعی برای مردم به همراه دارد ، پتانسیل خسارت را نیز با خود به ارمغان می آورد. بیمه گران طرحها و پوشش های بيمه اي را برای جبران خسارت و زیانهای احتمالی ناشی از اینگونه خطرها به بازار بیمه عرضه می کنند. در نتیجه انواع بیمه های اشیا به طور مرتب در حال افزایش اند که در زیر به تعدادی از آنها اشاره می شود:

مطلب مشابه :  رویکرد روانکاوی و روانکاوی نوین در خصوص سلامت روانی

۱- بیمه آتش سوزی ، انفجار ، صاعقه و خطرهای اضافی نظیر سیل، زلزله، طوفان، شکست شیشه، ترکیدگی لوله آب، ضایعات ناشی از برف و باران و دزدی ۲- بیمه اتومبیل (بدنه ، سرنشین ، شخص ثالث) ۳- بیمه محصولات کشاورزی ۴- بیمه هواپیما ۵- بیمه کشتی ۶- بیمه حمل و نقل کالا (زمینی، دریایی ، هوایی ) ۷- بیمه مهندسی ۸- بیمه کامپیوتر ۹- بیمه سفینه های فضایی …

 

– بيمه اشخاص

اين نوع بيمه عبارت است از بيمه اي که موضوع يا مورد بيمة آن شخص انسان است. در اين نوع بيمه خطرهايي مثل فوت ، حادثه منجر به نقص عضو يا فوت ، بيماري و غيره که انسان را تهديد مي کند، تحت پوشش قرار مي گيرد و هريک از خطرهاي ذکر شده با بيمه هايي تحت عنوان بيمه عمر يا بيمه زندگي (انفرادي و گروهي )، بيمه حوادث (انفرادي وگروهي)، بيمه درماني (در ايران توسط شرکتهاي بيمه فقط بصورت گروهي) تحت پوشش قرار مي گيرد. در بیمه اشخاص ، بیمه­گر نمی تواند غرامت وارده به بیمه شده را برآورد کند. تعیین سرمایه بر عهده بیمه­گذار است .

بيمه مسئوليت مدني

بیمه مسئولیت، بیمه­ای است که مسئولیت مدنی بیمه گذار را در قبال اشخاص ثالث بیمه می­کند. بنابر یک اصل حقوقی­، هرکس مسئول زیان و خسارتی است که به جان و مال اشخاص دیگر وارد می­آورد.

بيمه مسئوليت مدني نيز انواع مختلف دارد. مانند: بيمه مسئوليت مدني کارفرمايان، بيمه مسئوليت مدني دولت و کارمندان دولت و شهرداريها، بيمه مسئوليت مدني متصديان حمل­ونقل زميني، هوائي و دريايي، بيمه مسئوليت مدني پزشکان جراحان و داروسازان و مديران مراکز درماني، بيمه مسئوليت مدني آرشيتکتها و مقاطعه کاران و غيره.(صالحی، ۱۳۷۲)

 

  • بیمه زیان پولی

 

  • در این بیمه، موضوع بیمه میزان معینی پول است که بیمه­گر به دلیل عدم ایفای تعهد بیمه­گذار می­پردازد. انواع بیمه­های زیان پولی عبارتند از:
  1. بیمه اعتبار ۲- بیمه تضمین ۳- بیمه عدم النفع ۴- بیمه صداقت و امانت
  2. هم اکنون صنعت بیمه کشور با ارائه بیش از ۵۰ رشته بیمه­ای متنوع در حال خدمت رسانی می باشد. بیمه های ارائه شده در ایران به شرح جدول صفحه بعد می باشد.