رضايت مندي زناشويي از ديدگاه اسلام

آیا دینداری به رضایت بیشتر از زندگی زناشویی می انجامد؟ در اکثر پژوهش های صورت گرفته در کشورهای مختلف ، مشاهده می شود میان دینداری و مؤلفه های رضایت مندی زندگی، خشنودی و مؤلفه های روان سالم همبستگی معنادار وجود دارد.تحقیقات نشان داده است افرادی که دست کم یک بار در هفته به کلیسا می روند، از زندگی خود بسیار راضی هستند (هارت،۱۹۹۰). قران کریم با تأکید تمام،اعلام می کند که آرامش روان،فقط در سایه توجه به خداوند امکان پذیر است. علامه طباطبایی(ره) این حصر را بدین گونه تبیین می کند که هم و غم انسان ، دستیابی به سعادت و ایمنی از بدبختی است. انسان در این راه به هر وسیله ای که دسترسی داشته باشد، چنگ می زند،ولی همه این وسایل و اسباب، اگر از یک جهت غالب و توانا باشد،از جهت دیگر مغلوب و نا توانند، جزء خداوند متعالی که توانای مطلق است و ناتوانی در او راه ندارد (آذربایجانی،۱۳۹۰).

دين اسلام با تأكيد بر انجام آموزه هايي مانند احكام، آداب و رسوم و اخلاقيات، به ويژه در بُعد روابط خانوادگي، اين مهم را يكي از روش هاي ايجاد سازگاري و رضايت مي داند كه پژوهش های گسترده اي نيز در اين باره انجام شده است. براي مثال، نتايج تحقيقي كه با هدف بررسي رابطة تقيدات مذهبي و سازگاري زناشويي انجام شد، نشان مي دهد كه تقيّدات مذهبي زوجين با سازگاري زناشويي رابطة همبستگي معناداري دارد. ميزان رابطة همبستگي تقيّدات مذهبي با سازگاري كلي هفتاد درصد بود كه در ابعاد گوناگون سازگاري زناشويي بررسي شد. بيشترين ميزان رابطه با بعد توانايي حل تعارض با شصت درصد و كمترين ميزان با بعد روابط جنسي سي درصد بود. همچنين نتايج پژوهش نشان داد كه ميزان سازگاري زناشويي در بين زوجيني بيشتر است كه تقيّدات مذهبي آنها پس از ازدواج بيشتر شده است. به اين معنا كه با افزايش تقيّدات مذهبي، ميزان سازگاري زناشويي نيز بيشتر مي­شود و اين رابطه احتمالاً دو جانبه است. به عبارت ديگر، افزايش سازگاري زناشويي نيز موجب افزايش تقيدات مذهبي در بين زوجين مي شوداسلام براي تنظيم روابط زن و شوهر، براي هر يك از آنها توصيه هايي دارد كه متناسب با ابعاد روان شناختي آنهاست. در كلمات اولياي دين، به دو نكتة مهم روان شناختي دربارة زن اشاره شده است؛ اولين نكته، به تفاوت رواني زن با مرد باز مي گردد. ويژگي هاي رواني و شخصيتي زن، با مرد متفاوت است. بنابراين، مرد نبايد بر اساس ويژگي هايي كه در خود و ساير مردان مي بيند، زن را بسنجد و انتظار داشته باشد كه از لحاظ رواني كاملاً با او هماهنگ باشد. اگر مرد بر اين شيوه، اصرار ورزد، به شخصيت زن ضربه زده و موجب آسيب رواني او مي شود( همان). نكتة ديگر، توصيف زن در كلمات اولياي دين به ريحانه است. اين واژه به لطافت، آسيب پذيري، عاطفي و احساسي بودن زن اشاره دارد. در مقابل، صفت قهرماني از زن نقل شده است. از تقابل اين دو كلمه مي توان برداشت كرد كه عناصر زيباشناختي، آرامش بخشي و عاطفي، در زن غلبه دارد و كمتر بايد از او سخت رويي و استواري را انتظار داشت (آرین،۱۳۸۰).

با نگاهي كلي به توصيه هاي اخلاقي اسلام كه با هدف كارايي بيشتر خانواده و در نتيجه رضامندي زناشويي مطرح شده است، به مفاهيم زير دست مي يابيم:

مطلب مشابه :  عوامل خطر ساز و محافظت کننده در برابر مواد

صداقت : صداقت از صفات مؤثر در روابط خانوادگي است كه زمينة اعتماد و برقراري رابطه به شمار مي رود. عدم صداقت در زن يا شوهر، فضاي خانواده را به بي اعتمادي و بدبيني مي كشاند و زمينة اختلاف را فراهم مي سازد(مصلحی،۱۳۹۲). اولياي دين به دليل تأثير دروغ گو يي در تخريب اعتماد در روابط بين فردي، بر صداقت و دوري از دروغ و ملاك ايمان مردم را راست گويي اعلام مي كنند ؛(نحل: ۱۰۵) راست گويي زمينة اعتماد متقابل و در نتيجه، رابطة دوستانه و صميمي را فراهم مي كند( همان).

خوش بيني: خوش بيني به مسائل زندگي و تبيين هاي خوش بينانه از حوادث ناخوشايند، بر توانايي رويارويي با مشكلات تأثير مي گذارد. در متون ديني، بر خوش بيني به برادران ديني و تفسير و تعبير رفتار آنها به بهترين وجه تأكيد شده است( آذربایجانی). خوش زباني: اسلام دربارة رابطة كلامي سفارش هاي زيادي به زن و شوهر كرده است. در حديثي اميرالمؤمنين(ع) مي فرمايد: «در هر حال با زنان سازش و مدارا كنيد؛ با آنها گفتار خوش نشان دهيد، باشد كه آنان نيز كردار خوش نشان دهند»( همان). همچنين در حديث ديگري، امام سجاد(ع) مي فرمايد: «گفتار خوش، مال را زياد و رزق را فراوان مي كند؛ موجب محبوبيت در خانواده و ورود به بهشت است» (همان).

گذشت و عفو: زن و شوهر ممكن است گاهي دربارة يكديگر مرتكب خطا و اشتباه شوند؛ چه بسا زن در مسئلة خانه داري، پخت و پز، توجه به فرزندان و رعايت حق شوهر دچار خطا گردد. مرد نيز ممكن است در رفتار و كردار، اخلاق و روش، كارگرداني منزل و قضاوت در حق زن دچار اشتباه شود؛ اشتباه و خطايي كه از هر دو طرف قابل گذشت و اغماض و عفو است. در حديثي از امام صادق(ع)آمده است كه سه چيز از مكرمت هاي دنيا و آخرت است: «گذشت از كسي كه بر تو ستم كرده، صله رحم با رحمي كه با تو بريده و بردباري نسبت به آن كه در حق تو به ناداني رفتار كرده است» ( مصلحی،۱۳۹۰).

بر اساس آموزه هاي ديني، يکي از مهم ترين مسائلي که زمينة آرامش و رضايت از زندگي زناشويي را فراهم مي سازد پايبندي زوجين به دستورات مذهبي است.خوشبختي زناشويي زماني تحقق مي يابد که زن و شوهر ارتباط خوبي با مبدأ داشته و براي معاد خود نيز کار نيک انجام دهند و پايبند به احکام و دستورات الهي باشند، نه اينکه مسائل زندگي آن قدر آنها را سرگرم کند که از ياد خداوند غافل شوند (منافقون، ۹) و يا به خاطر، خانواده از رعايت وظايف ديني فاصله بگيرند (تمیمی، ۱۳۸۶).پايبندي يا عدم پايبندي به دستورات الهي توسط آن دو، زمينه را براي رضامندي و يا نارضامندي زندگي زناشويي فراهم مي آورد.زندگي بدون تعارض، در ساية توجه به مسايل معنوي و پرورش اعتقادات مذهبي است. ارزش ها به زندگي معنا مي بخشند و پناهگاهي در اوج بحراني زندگي، همانند غم و اندوه و فقدان و ماتم، تلقي مي شوند. اعتقادات مذهبي، زيربنايي براي شکل دهي به سبک زندگي مذهبي است. اين مسئله موجب مي گردد تا فرد مسلمان نسبت به پرورش معنويت در خود و نزديکانش داراي مسئوليت و نقشي ويژه باشد

ارزش ها به زندگي معنا مي بخشند و پناهگاهي در اوج بحران زندگي، همانند غم و اندوه و فقدان و ماتم، تلقي مي شوند. اعتقادات مذهبي، زيربنايي براي شکل دهي به سبک زندگي مذهبي است. اين مسئله موجب مي گردد تا فرد مسلمان نسبت به پرورش معنويت در خود و نزديکانش داراي مسئوليت و نقشي ويژه باشد. بر اساس آموزه هاي ديني، آن زندگي اي شيرين و گواراست که معنويت در آن رشد يابد و زندگي رنگ خدايي به خود گيرد .در مقاله اي که به تبيين دين، دينداري و شاخص هاي آن از نگاه علامه طباطبايي مي پردازد، دربارة حد نصاب دينداري اظهار مي دارد: دينداري، همان ايمان و اعتقاد قلبي همراه با اعمال شايسته و نيکوست و لازمة ايمان، علم و آگاهي است(همان) . بنابراين، علمِ تنها بدون التزام و دلبستگي و اينکه عملي به دنبال نداشته باشد، دينداري نيست. همچنين اعتقاد بدون عمل نيز دينداري نيست و شخص معتقدي را که عملي به جا نياورد، نمي توان ديندار به شمار آورد، بلکه از نظر علّامه طباطبائي، اعتقادي که همراه عمل نباشد، در حقيقت اعتقاد و ايمان نيست و تنها علم و آگاهي به حقانيت دين است. عمل تنها نيز ايمان و دينداري به شمار نمي آيد؛ چرا که اعمال ظاهري با نفاق و دورويي قابل جمع است. منافق کسي است که اعمال ظاهري را انجام مي دهد و چه بسا از حقانيت اعتقادات اسلام نيز آگاه بوده و حقيقت برايش روشن شده باشد، ولي از آنجا که دلبستگي و التزام به آن ندارد، نمي توان او را ديندار به شمار آورد. خلاصه اينکه، با توجه به مراتب و درجاتي که براي اسلام و ايمان وجود دارد، نخستين مرتبه ايمان را بايد حد نصاب دينداري براي فرد و جامعه به شمار آورد و آن اعتقاد اجمالي همراه با انجام بيشتر احکام اسلام است (همان).رسول اكرم(ص) مي فرمايند:

مطلب مشابه :  ویژگی های دانشگاه اسلامی ایرانی در کلام رهبری

توجه به اين مفاهيم و ملاحظه نتايج پژوهش هاي انجام شده، نقش تقيدات مذهبي را در رضايت و سازگاري زناشويي مورد تأييد قرار مي دهد؛ تقيداتي که در اين پژوهش ها مورد بررسي قرار گرفته اند عبارتند از: اقامه نماز، روزه، تلاوت قرآن، انجام امر به معروف و نهي از منکر، انجام واجبات ديني از روي علاقه، نوع پوشش، گرايش به مد روز، رعايت حد در پوشش، ارتباط با نامحرم، توجه به ماديات، اعتقاد به پول به عنوان حلّال همة مشکلات، اعتماد به مذهب به عنوان کليد خوشبختي، ميزان توکل به خدا براي حل مشکلات زندگي. بي ترديد انسان هاي خداشناس و دين باور و کساني که از احکام و شريعت اسلام پيروي مي کنند، ملاک تدين را به عنوان يکي از معيارهاي اصلي در انتخاب براي ازدواج مورد توجه قرار مي دهند؛ پوشش، حجاب و نگاه خود را محافظت مي کنند (سه عاملي که زمينة انحرافات اخلاقي هستند)؛ همسر خود را به عنوان بندة خدا قبول داشته و از ظلم و ستم بر او پرهيز مي کنند. در روابط خود با همسر، ضمن رعايت اصول بهداشتي با صداقت، عطوفت و مهرباني رفتار مي کنند و تمام رفتار و کردارشان حتي روابط جنسي با همسر جهت گيري الهي دارد. بنابراين، مي توان انتظار داشت که رضايت زناشويي متأثر از ميزان تقيدات مذهبي افراد باشد. بر اين اساس، مي توان ميزان پايبندي مذهبي و رشد معنوي افراد را به عنوان عامل مهم در ميزان سازگاري و رضايت زناشويي معرفي کرد (احمدی،۱۳۸۵).

ماهوني و همکاران با تجزيه و تحليل مشاهداتشان نشان دادند که جنبه هاي گوناگون عملکرد زناشويي شامل رضايت زناشويي، تعداد برخوردها و خشونت فيزيکي با فعاليت ها و اعتقادات مذهبي در ارتباط است، به اين  صورت که زوج هاي داراي اعتقادات مذهبي بالاتر، رضايت زناشويي بيشتري داشته و برخوردها و خشونت هاي آنان نسبت به هم کمتر است. به همين دليل، درک ارزش هاي ديني دربارة ازدواج براي سلامت رابطة زوجين اهميت زيادي دارد.( عسگری فر،۱۳۸۰).   هانلر و گنچوز نيز معتقدند نگرش مذهبي مي تواند در ارتباط زناشويي مؤثر باشد؛ زيرا مذهب شامل رهنمودهايي برای زندگی و ارائه دهنده سامانه باورها و ارزش هاست که این ویژگی ها می توانند زندگی زناشویی را متأثر سازند( خدایاری فرد،۱۳۸۶).

مطلب مشابه :  نماشویی-سنگسابی-کفسابی

۲-۹- عواملی که سبب می شود دینداری، به رضایت بیشتر از زندگی بیانجامد:

۲-۹-۱- عامل حمایت اجتماعی:

گروهای مذهبی،یکی از منابع عمده حمایت اجتماعی به شمار می روند. شرکت فعال متدینان در فعلیت های اجتماعی و دینی، یک شبکة اجتمتعی قابل اعتماد فراهم می کند که در هنگام مشکلات و ناراحتی ها، به صورت غیر رسمی حمایت لازم را از افراد به عمل می آورند و از دردهای آنان می کاهند.

۲-۹-۲- عامل تقرب به خداوند:

حمایت اجتماعی، یگانه عاملی نیست که سبب می شود دینداری به رضایت بیشتر از زندگی بینجامد. معلوم شده است که « تقرب به خداوند، قطع نظر از حضور در مسجد یا کلیسا، با رضایت و خشنودی از زندگی همبستگی دارد)پولنر[۲]،۱۹۸۹).

تجربه دینی و نیایش موجب افزایش خشنودی  می شود و در فرد، احساس ارتباط اجتماعی با خداوند ایجاد می کند. این ارتباط، از جهاتی شبیه ارتباط با انسانهاست(پاتریک[۳]،۱۹۹۲).

 

 

 

۲-۹-۳- یقین وجودی:

 داشتن باورهای راسخ و محکم، صرف نظر از حضور در مسجد و کلیسا و نیز عبادت خصوصی،با رضایت از زندگی همبستگی دارد. اعتقاد به خدای مهربان و حمایت کننده نیرومندترین پیش بینی کننده شادمانی و رضایت از زندگی به شمار می رود(آذربایجانی،۱۳۹۰).

۲-۱۰-ساختار و راهبردهای خانواده

خانواده از لحاظ ساختار نظام عاطفی پیچیده ای است که ۴-۳ نسل را در بر می گیرد. ویژگی تمام خانواده ها عبارت است از محبت، وفاداری و تداوم عضویت. حتی هنگامی که این ویژگی ها مورد چالش قرار می گیرند، معمولاً خانواده ها  در برابر تغییر مقاومت نشان می دهند و برای بازگرداندن الگوهای تعاملی آشنای خود به حرکات اصلاحی تمسک می جویند. تمامی خانواده ها باید سبک ها و راهبردهای کنارآمدن با فشارهای روانی را که از درون و بیرون خانواده می جوشند، پرورش دهند.خانواده ها معمولاً الگوهای تعاملی ثابت، مشترک و هدف مند و مکرری را به نمایش می گذارند چیزی که کانتور و لر[۵] (۱۹۷۵) به آن «راهبردهای خانوادگی» می گویند. این راهبردها عموماًا از دید ناظران پوشیده هستند و درک نمی شوند. این راهبردهای خانوادگی که توسط همه اجرا می شوند، الگوهای تبادلی پیش بینی پذیری هستند که به یک اشاره توسط تمامی اعضای خانواده تولید می گردند، به گونه ای که هر یک از اعضاء احساس می کند چه به اجبار یا اختیار نقشی را بازی کند که قبلا به خوبی جا افتاده است.

۲-۱۰-۱-کانتور و لر سه راهبرد خانوادگی را مشخص کردند:

*  آنهایی که به قصد تداوم نظام خانواده سعی می کنند رابطه میان اعضا را حفظ کنند.

* دسته ای که معمولا به طور موقت فشار روانی را تشدید می کنند تا به هدف مورد نظر دست یابند.

* آنهایی که به قصد مرمت و اصلاح تولید می شوند (گلدنبرگ،۱۹۳۴).

[۱] — Mahoni

[۲] – Pulnr

[۳]- Patrick

[۴] – existential certainty

[۵]- Cantor and Lor