انگیزه های فرار

آمار نشان می دهد، انگیزه افراد فراری برحسب جنس، سن، تحصیلات و محیط زندگی متفاوت است، اما انگیزه های ذیل بین همگان عمومیت دارد:

الف.اثبات وجود و جلب توجه اطرافیان و اجبار آنها برای اجرای تمایلات و خواسته های خویش.

ب. رهایی از هنجارها، فشارها، تحمیل ها، قیدوبندها، خشونت ها و آزارهای خانواده و کسب آزادی عمل در رفتارهای فرد و اجتماعی.

ج. لجاجت با خانواده، سلب آرامش و ایجاد بدنامی یا مشکل برای آنان به جهت عدم تعلق و دلبستگی به خانواده.

د. تحت فشار قرار دادن دیگران برای تحقق خواسته های خود درخصوص زندگی آینده و موقعیت بهتر اقتصادی.

انواع فرار

این عمل برحسب موضوعات مختلف بدین شرح قابل دسته بندی می باشد:

الف.ازنظر جنس و تأهل

اقدام به فرار، هم از سوی پسران (ومردان متاهل)و هم از سوی دختران (و زنان متاهل) انجام می شود. لازم به ذکر است، دلایل چنین اقدامی توسط مردان متأهل و پسران با یکدیگر متفاوت است. زنان متأهل نیز اغلب به دلیل خشونت مفاسد اخلاقی همسر یا اغفال و مفاسد اخلاقی از خانه متواری می شوند.

ب.ازنظر اطلاع خانواده

دراکثر موارد اقدام به فرار به طور ناگهانی، بدون خبر و اطلاع اعضای خانواده صورت می گیرد، اما در برخی شرایط، فرد قصد خود را به صورت «تهدید به فرار » اطلاع می دهد. این عمل اغلب در بین پسران فراری معمول است.

ج. از نظر تعداد همراهان

در شرایطی ممکن است که اقدام به فرار به همراهی فردی از جنس مخالف با زمینه دستی و قرار ملاقات انجام شود. اخیراً مواردی از فرارهای گرورهی در بین دختران مشاهده شده است. اما اغلب، دختران به تنهایی فرار می کنند.

د. ازنظر مدت زمان فرار

در برخی شرایط فرد پس از فرار و مواجهه با مشکلاتی نظیر: عدم امنیت و فراهم نبودن امکانات زندگی، پشیمان می شود و درصورت خوش اقبالی، با کمترین لطمات روحی و جسمی توسط نیروهای امنیتی، شناسایی و در مدت زمان کوتاهی به خانه بازمی گردد. در چنین وضعیتی به نظر می رسد دلایل فرد جهت فرار چندان منطقی نبوده و یا فرد برنامه و هدف معینی برای فرار نداشته است. دسته ای از دختران فراری نیز به دلیل شرایط واقعاً نامساعد خانه، حاضر به بازگشت نیستند و برای جلوگیری از این کار از نام مستعار استفاده می کنند  یا اظهار می دارند که خانواده ای ندارند.

ه. ازنظر مبدأ و مقصد فرار

اغلب فرارهای از شهرستان ها به مرکز یا شهرهای بزرگ انجام می شود، هرچند مبدا و مقصد معدودی از فرارها نیز بالعکس می باشد. یک کارشناس تصریح می کند« توزیع ناعادلانه امکانات رفاهی در کشور، انعکاس مظاهر زندگی در کلان شهرها و رویای زندگی در تهران، دختران شهرستانی را به فرار به تهران تحریک می کند» وی می افزاید « دختران شهرستانی محیط پیرامون را برای خود کوچک می دانند و برای دستیابی به زندگی بهتر ویافتن همسری لایق به تهران روی می اورند.»

گاهی نیز از شهرهای کوچک و بزرگ به قصد عزیمت به کشورهای دیگر از خانه فراری می شوند.

و. ازنظر تکرار فرار

برخی از دختران برای نخستین بار اقدام به فرار می کنند و دسته ای دیگر علی رغم تلاش های مددکاران از جهت بازگشت به محیط خانه و خانواده، مجدداً از محیط خانه می گریزند و ما شاهد هستیم که دختران چندین بار از خانه فرار می کنند و خانه را یک استراحتگاه مقطعی می دانند.

عوامل فرار دختران

الف) عوامل معطوف به شخصیت

این دسته از عوامل، معطوف به عدم تعادل شخصیتی و اختلال در سلوک و رفتار است که به برخی از آنها اشاره می شود:

۱.شخصیت های ضداجتماعی: ویژگی های این نوع شخصیت، به هم ریختگی ارتباط میان انسان و جامعه و ارتکاب رفتارهای نابهنجار است که مورد قبول جامعه نمی باشد، ولی معمولا نزد عامل آن در اصل و یا در مواقعی خاص، ناپسند شمرده نمی شود. افراد روان رنجور نسبت به هنجارها و مقرارت اجتماعی بی تفاوت بوده و کمتر از آنها را رعایت می کنند. اعمال این افراد نظام اجتماعی را متزلزل می کند و رعایت ازرش های اخلاقی را به پایین ترین سطح آن تنزل می دهد.

از مشخصات بارز شخصیت های ضداجتماعی، خودمحوری، فریبندگی سطحی و ظاهری، عدم احساس مسئولیت و فقدان بینش نسبت به انگیزه های عمل می باشد. انها به طور تکانشی عمل می کنند. به پیامد عمل خود نمی اندیشند، در کارهای خود بی پروا و بی ملاحظه هستند و در پند گرفتن از تجربیات، بسیار ضعیف بوده و در قضاوت های خود یک سویه می باشند. این نوع شخصیت ها عمدتاً از محیط خانه و مدرسه فرار می کنند.

  1. ۲. شخصیت های خودشیفته: این شخصیت ها تمایل شدیدی به خودمحوری دارند و پیوسته به تمجید و توجه دیگران نیازمندند و در روابط خود با مردم به نیازها و احساسات دیگران بی توجه می باشند و با انها همدردی و علاقه نشان نمی دهند. این افراد اغلب با رویاهایی در مورد موفقیت نامحدود و درخشان، قدرت، زیبایی و روابط عشق آرمانی مشغول هستند. این گروه ممکن است مشکلات خود را بی همتا بپندارند و احساس کنند که فقط افراد هم سطح خودشان آنها را درک می کنند. اغلب این افراد والدینی داشته اند که نسبت به انها محبت باثبانی نداشته یا سرد و طردکننده بوده اند یا بیش از حد به انها ارج نهاده اند.

نوجوانان خودشیته، به علت سرکوب خواسته ها و فقدان ارضای تمایلات درونی از کانون خانوده بیزار شده و به رفتارهای نابهنجار، نظیر فرار از خانه گرایش نشان می دهند.

  1. شخصیت برونگرا: ایزنک معتقد است: بین ویژگی شخصیتی افراد با رفتار نابهنجار آنها رابطه وجود دارد. فرد برونگرا به دنبال لذت جویی آنی است و دم را غنیمت می شمارد، دوست دارد در انواع میهمانی ها و جشن ها شرکت کند، تشنه هیجان و ماجراجویی است، کمتر قابل اعتماد می باشد، نمی تواند احساساتش را کنتترل نماید و بدن تامل عمل می کند.

۴٫شخصیت هیستر یونیک(نمایشی): نزد این افرادجلب توجه دیگران اولویت خاصی دارد. دوست دارند پرجوش و خروش صحبت کنند. مشخصه بارز آنها بیان اغراق امیز، هیجانی، روابط طوفانی بین فردی، نگرش خودمدارانه و تاثیرپذیری از دیگران است. توجه کافی به درک موقعیت ندارند و تمایل دارند با تعمیمی عاطفی پاسخ دهند. این افراد  برای آنکه «خود» را ثابت کنند، هر تجربه ای را حتی اگر برای آنها گران تمام شود و مشکلاتی را ایجاد کند، انجام می دهند. هیجان طلبی، ماجراجویی، تنوع طلبی، کنجکاوی، استقلال طلبی افراطی، لذت گرایی کوتاه مدت و ارضای تمایلات آنی، خودباختگی و احساسی و غلبه کنش های احساس بر کنش های عقلانی از جمله مشکلات رفتاری است که فرد را به سوی موقعیت های خطرزا نظیر فرار از خانه رهنمون می شود.

از دیگر مشکلات روحی- روانی که منجر به رفتارهای ضداجتماعی می شود؛ می توان به ضعف عزت نفس، احساس کهتری، فقدان اعتمادبه نفس، خودانگاره ضعیف، احساس عدم جذابیت، افسردگی شدید، اختلال خلقی دوقطبی و… اشاره نمود. چنین افرادی معمولا مستعد انجام رفتارهای نسنجیده، نظری فرار از خانه می باشند.

ب) عوامل فردی فرار از خانه

۱٫آرزوهای بلند: یکی از عوامل فرار دختران، بلندپروازی و ارزوهای رویایی آنها می باشد. برخی از دختران، از سویی خواستگاری شاهزادگان و قصرهای بلورین و پلاژهای کنار دریا را در خواب می بینند و از سوی دیگر وضعیت نامساعد اقتصادی پدر، سرکوفت های خانوده و خواستگارهای کارگر و مکانیک و… این گروه به خاطر خلاصی از دنیای سیاه و خشن فعلی و ورد به بهشت آرزوها از خانه فرار می کنند.

دودختر فراری که همراه چند مرد و زن دیگر خانه فساد دستگیر شده اند در اعترافات خود چنین عنوان کردند که به انگیزه سفر به اروپا از سوی چند جوان اغفال شده اند. قضیه از این قرار بود که « دو جوان خود را مهندس کامپیوتر معرفی و بیان می کردند که در کشورهای اوپایی چند دفتر معاملات تجاری دارند با انها رفیق شدند و بعد از اینکه اطلاع پیدا کردند ما علاقه زیادی به سفرهای خارج از کشور داریم، از ما خواستند بدون اطلاع والیدن مان با آنها همراه شویم، و آن وسوسه ها انقدر ادامه داشت که یک روز صبح با برداشتن مقداری وسایل و به امید آنکه خوشبختی در یک قدمی ما می باشد از خانه خارج شدیم آن دو جوان در ابتدا به بهانه های آمادگی مقدمات کار، ما را به شمال بردند، زمانی به خود آمدیم که متوجه شدیم دیگر روی بازگشت به خانه را نداریم، سرانجام روز موعود فرارسید. با هم به فرودگاه رفتیم، آن دو جوان به بهانه تایید بلیط ها از ما جدا شدند و هرگز بازنگشتند و ما که دیگر روی بازگشت به خانه را نداشتیم راهی یک پارک شدیم و بعد از چند روز یک زن دلسوز ما را با چرب زبانی، با خود به یک خانه فساد برد و…»

این قضیه و امثال این قضیه یکی از هزاران جریانی است که هر روز و هر هفته در جامعه رخ می دهد و بسیاری، چشم های خود را بر این واقعیت تلخ بسته اند.

  1. فرار یک کار تفننی: بعضی از دختران فرار را فقط یک کار تفننی می دانند، با اینکه درخانه و محیط اطراف خود مشکل حادی هم ندارند که آنها را مجبور به فرار کند ولی فقط به خاطر که این چند روز دنیا را خوش باشند، فکر فرار از خانه به سرشان می زند.

۳٫مشکلات تحصیلی و میل به استقلال طلبی: بخش دیگری از دختران فراری از نعمت خانوده و والدین عاطفی برخوردارند، اما به خاطر شکست در تحصیلات و ناتوانی در ادامه تحصیل، تحقیر معلمان و فشارهای بی مورد والدین به خیابان ها پناه می اورند اما براساس تحقیقاتی که بر روی دختران فراری دستگیر شده بهزیستی و کانون اصلاح و تربیت صورت گرفت، میل به استقلال طلبی، مهم ترین علت فرار دختران و پسران از خانه است.

مطلب مشابه :  دانلود کاملترین نمونه های تجربیات برتر آموزشی

مرسده دختر ۲۷ ساله که قربانی یکی از این عوامل شده از واقعیتی می گوید که غیرقابل اقماض است : « من دو سال پیش لیسانس مترجمی زبان انگلیسی از دانشگاه ازاد گرفتم. همان سال قصد داشتم با یکی از همکلاسی هایم به نام آرمین ازدواج کنم تمام زمینه های فراهم شده بود، اما آرمین به وعده هایش پشت پا زد و به انگلیس رفت تا انجا ادامه تحصیل دهد. با رفتن او دیگر تمام برنامه ها و نقشه هایم به هم خورد و بین خانواده سرافکنده شدم هر روز پدرم و مادرم زخم زبان می زدند و مرا مایه ابروریزی می دانستند. این بود که پس از یک سال تحمل متلک ها و نامهربانی های خانواده ام تصمیم گرفتم از خانه خارج شوم تا کار کنم و زندگی مستقل و مجردی داشته باشم…

  1. زیاده طلبی یا روحیه فساد داشتن: عده ای از زنان که به زندگی و ارضا جنسی توسط یک مرد، راضی نیستند و تنوع طلب می باشند این زیاده روی آنها را به سوی روسپیگری سوق می دهد. همچنین عده ای از زنان دارای زندگی مرفهی هستند و هیچ گونه کمبود مالی و عاطفی ندارند، اما به دلیل اینکه روحیه فاسدی دارند به روسپیگری روی می اورند ولی به خاطر اینکه خانه و خانوده را مانع پیشروی خود می دانند، از این رو، از خانه فرار می کنند تا راحت بتوانند به مقاصد شوم خود برسند.

ج) عوامل اجتماعی فرار دختران

۱٫اعتیاد به موادمخدر: مصرف موادمخدر از جمله عوامل عمده در فروپاشی کانون خانواده به شمار می آید. بسیاری از زندگی هایی که به طلاق و متارکه انجام شده و یا قتل هایی که در اثر کنش ها و واکنش های غیراردای و رفتارهای خشونت آمیزی که براثر جنون های آنی صورت می گیرد، بر اثر استعمال موادمخدر است.

به دلایل زیر، اعتیاد یکی از دلایل فرار فرزندان به ویژه دختران می شود:

۱٫تاثیر بسیار زیاد و منفی مسئله اعتیاد بر میزان مسئولیت پذیری پدران و مادران.

۲٫توجه بیش از حد پدر یا مادر به مسائل پیرامون یا حشایه ای به دلیل اعتیاد به موادمخدر.

۳٫اضمحلال اخلاقی وفساد روحی پدرومادر به دلیل وابستگی روانی حاصل از اعتیاد.

۴٫تضعیف بنیان های ارزش خانوده به دلیل بی توجهی بیش از حد پدران و مادران.

  1. سست شدن پایه های اقتصاد خانواده و تشویق فرزندان به انجام کارهای خلاف وغیرمتعارف توسط پدران و مادران معتاد.

۶٫الگوگیری و الگوپذیری فرزندان از پدرومادرمعتاد خویش و…  .

براساس مطالعات صورت گرفته، استفاده از موادمخدر و به طور کلی رخنه موادافیونی درکانون خانوده تاثیر قابل ملاحظه ای در فرار دختران جوان و نوجوان از خانه دارد. آمارها نشان می دهند، ۵/۵۷ درصد از دختران فراری دارای پدرانی معتاد بوده اند که این تعداد در مقایسه با دختران عادی حدود هشت برابر بیشتر است. روشن است در خانه ای که موادمخدر و اعتیاد یک امر بدیهی و معمول به شمار می اید و قبحی ندارد، مشکلات و اسیب های بسیاری نظیر:خشونت روانی و فیزیکی نسبت به افراد خانواده و همچنین فروپاشی نهاد خانواده اجتناب ناپذیر است. این مسائل در کنار بالا آمدن سن دختران تاثیر مضاعفی بر زندگی آنها برجای خواهند نهاد و موجب بروز برخی از پیامدها نظیر: امتناع ارتباط با گروه های همسال و همچنین اجتناب از پذیرش خواستگاران می شود. هر یک از این مسائل با عنایت به شرایط روحی دختران جوان و نوجوان اثرات بسیار منفی و مخرب غیرقابل جبرانی بر حیات فردی و اجتماعی آنان بر جای خواهد نهاد.

از سوی دیگر، مصرف موادمخدر توسط این گروه از دختران عامل محرکی در ایجاد انگیزه ترک خانه و فرار است. بررسی های نشان می دهند، قریب به ۴۵درصد از دختران فراری و زنان خیابانی قبل از فرار ازخانه مبادرت به استعمال موادمخدر و دخانیات می گردند. این در حالی است که ۵/۷ درصد از دختران عادی اقدام به مصرف موادمخدر و دخانیات کرده بودند.

مصرف تفننی موادمخدر و اعتیاد به این مواد، توسط دختران نوجوان و جوان دلایل مختلفی از قبیل: سهولت تهیه انواع مواد در جامعه، وجود زمینه خانوادگی، حضور در مجالس و مهمانی های خاص و قرار گرفتن درمعرض استفاد از این گونه مواد، گروه های همسال، دست به گریبان بودن با مشکلات روحی و روانی و عدم حضور یک راهنما مناسب، وجود انواع مختلف موادمخدر وشیوه های متنوع مصرف آن و… را می توان نام برد.

هر یک از این عوامل تاثیر بسزایی در گرایش دختران جوان و نوجوان به موادمخدر و استعمال آن دارد و این مسئله سنگ بنای مشکلات و آسیب های جدی و اجتناب ناپذیری است که در فراسوی این افراد قرار دارد.

  1. خشنوت خانودگی: از دیگر مولفه های بروز پدیده دختران فراری، قرار گرفتن در معرض مشکلات روحی، جسمی و جنسی است. شمار قابل توجهی از دختران به علت بدرفتاری، بی توجهی، کم توجهی و در نهایت ضرب و جرح از سوی والدین و سایر اعضای خانوده نظیر: نامادری، ناپدری، برادر بزرگتر و حتی در برخی موارد از سوی اقوام و آشنایان از خانه گریزان شده و اقدام به فرار می کنند.

یونیسف، صندوق کودکان ملل متحد، در پی مطالعه ای که بر ۲۴۰۰ نوجوان دختر و پسر دبیرستانی در ایران انجام داد، اعلام کرد که، بسیاری از نوجوانان ایرانی در معرض خشونت قرار دارند و حدود۶۰درصد از انان درخانوده و توسط اعضای خانواده مورد شکنجه و آزار قرار گرفته اند. قریب به ۶۱ درصد از این افراد دچار آزار جسمی و فیزیکی شده اند. ۳۳درصد آزار روانی و ۶/۶ درصد نیز آزار و سوءاستفاده جنسی را تجربه کرده اند. در این میان، ۲درصد موارد آزارگر از اعضای خانواده بوده است، ۳۱درصد خویشاوند نزدیک و در ۱۶درصد نیز یکی از آشنایان خانوادگی بوده اند. این رفتارهای خشونت امیز و ازاردهنده همواره یکی از عوامل موثر و محرک در ایجاد انگیزه فرار در دختران نوجوان و جوان در جامعه ایرانی به شمار رفته است، به طوری که ۵/۴۷ درصد از این دختران پیش از فرار، تنبیه بدنی شدید غیرقابل تحمل می شدند که نسبت در دختران عادی تنها ۵/۷ درصد است.

بررسی ها نشان می دهند، تحت فشار قرار گرفتن بیش از حد و به بهانه های مختلف، تنبیه بدنی و ضرب و جرح، سوءاستفاده جنسی، واداشتن به کارهای سخت و طاقت فرسا، ازدواج های اجباری، فقدان یک پشتیبان لازم  مناسب، عدم ساختار مناسب حقوقی و قضایی در دفاع از این افراد و همچنین شکست در زندگی مشترک (و مورد اخیر مربوط به زنان متاهل است) ازجمله عوامل موثر در ایجاد انگیزه فرار از خانه است.

در جریان یکی از آخرین مطالعات انجام گرفته مشخص شد، ۹/۳۶ درصد از دختران پیش از فرار دچار اختلاف شدید با پدر خود بوده اند و به شدت از او کتک می خوردند، ۳/۱۵ درصد با برادر خود اختلاف داشته اند، ۱/۱۵ درصد با مادر خود دچار چالش بوده اند و درنهایت، ۵/۶ درصد انها نیز به خاطر ازدواج اجباری اقدام به فرار از خانه کرده اند و ۲/۲۶ درصد باقی مانده نیز به علل دیگری به این عمل مبادرت ورزیده اند. شایان توجه است، قریب به ۹۸درصد از زنان خیابانی مجرد بوده اند و تنها۲درصد از انها متاهل بوده اند که به علل مختلف اقدام به فرار از خانه کرده اند.

بسیاری از دخترانی که قربانی این نوع خشونت ها می باشند به دلیل ترس از آزاردهنگان و آبروی خویش، جرات اظهار مشکلات شان را ندارند؛ از این رو، از خانه فرار می کنند و در شرایطی که از سوی نیروهای امنیتی مجبور به بازگشت شوند، تمایلی به این کار ندارند، زیرا از محیط ناامن خانه می هراسند.

  1. فقر و مشکلات معیشتی: در میان علل و عوام بروز پدیده دختران فراری و زنان خیابانی، عامل فقر و مشکلات معیشتی و اقتصادی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. عدم بضاعت مالی مکفی خانواده ها و ناتوانی در پاسخ گویی به نیازهای طبیعی و ضروری مانند: فراهم ساختن امکان ادامه تحصیل، تامین پوشک مناسب و… زمینه ساز بروز دل زدگی، سرخوردگی، ناراحتی های روحی، دل مشغولی، افسردگی و انزواطلبی را در این دختران فراهم می سازد.

این امر موجب می شود تا این دختران برای التیام ناراحتی های ناشی از مشکلات خود، مستقیم و یا غیرمستقیم ، به اقداماتی دست بزنند و درصدد حل این مشکل برآیند و در نتیجه، بسیاری از این افراد برای رهایی از بند گرفتاری ها اقدام به فرار از خانه می کنند. این اقدام آغاز بسیاری از انحرافات و افتادن به دامن بسیاری از اسیب های فردی و اجتماعی است. نکته قابل توجه اینکه فقر و مشکلات معیشتی از یک علت تام و مطلق نیست، اما عامل بسیاری از مشکلات و اسیب های اجتماعی است. چه بسا بسیارند افرادی که در فقرمطلق سال ها گذران زندگی می کنند، بی انکه به گناه الوده شوند. اما در احادیث بسیاری نسبت به فقر و مشکلات مالی هشدار داده شده است و از آن به عنوان آغازگر ورود کفر یاد شده است. فقر به تنهایی عامل بروز انحرافات نیست، اما انگاه که با مسائلی نظیر: اختلافات خانودگی، فروپاشی نهاد خانواده، عدم برخورداری فرد از تربیت و آموزش صحیح، قرار داشتن در شرایط مناسب و… همراه شود، زمینه مناسب و هموار برای آغاز انحرافات و مشکلات فروانی می شود که آغاز این معضلات با فرار از کانون خانواده است.

به اعتقاد برخی از صاحب نظران عوامل اقتصادی در چگونگی زندگی فردی و اجتماعی تاثیرگذار است. فقر و توزیع ناعادلانه ثروت، به همراه فقر فرهنگی، زمینه ساز انواع رفتارهای نابهنجار می باشد. ژان دولارد معتقد است: انسان ها به طور معمول به علت کشمکش درونی ناشی از محرومیت، عکس العمل هایی نشان می دهند، اما نکته قابل تامل انکه محرومیت های اقتصادی، عکس العمل های تند و ضداجتماعی را تحریک می کند؛ زیرا فقر، ترس از مجازات را به حداقل می رساند و فرد محروم، مسئولیت عمل ضداجتماعی خود را متوجه بی سامانی اجتماعی می داند.

مطلب مشابه :  مفهوم استراتژی تدافعی

در شرایطی که یک قشر از جامعه به آسانی ثروت های کلان و بادآورده در دست دارند و شخصت انسان ها با ثروت دارای آنها سنجیده می شود، طبقات زیرین هرم طبقاتی، همواره خود را با طبقات بالا مقایسه می کنند و از این توزیع ناعادلانه، احساس محرومیت می کنند. همین احساس محرومیت نسبی موجب می گردد که فرد سعی کند به هر طریق ممکن به اهداف و آرزوهای مادی خود دست یابد یا تصمیماتی بگیرد که مشکلات اقتصادی اش برطرف شود. برای نمونه، در زمان بیکار ی و بحران اقتصادی خانوده، پدر یا جانشین پدر، تصمیات نامناسب، نظیر: اجبار دختر با ازدواج با مرد مسن ثروتمند یا اجبار دختر به اشتغال در مشاغل غیرمجاز، همانند خرید و فروش موادمخدر را اتخاذ می کند و دختر خانواده نیز متعاقباً درصدد خواهد بود که خود را از این وضعیت نجات دهد و به استقلال اقتصادی دست یابد. همین امر انگیزه فرار از خانه را در او تقویت می کند.

امروزه فشار و مشکلات اقتصادی، احتمال دوشغله بودن یا اشتغال نان آوران خانوده در مشاغل کاذب یا غیرمجاز را افزایش داده است. همین مسئله منجر به کم توجهی آنان نسبت به نیارهای جوانان، رفع مشکلات روحی و روانی و تربیت صحیح و شایسته آنها گردیده است.

  1. آشفتگی کانون خانواده: از دیگر مولفه های بسیار حائز اهمیت در فرار دختران از منزل، گسسته شدن پیوندهای عاطفی و روحی مان اعضای خانوده است. هرچند در بسیاری از خانواده ها پدر و مادر دارای حضور فیزیکی هستند اما متاسفانه حضور وجودی و معنوی انان برای فرزندان محسوس نیست. درچنین وضعیتی پدرومادر بسان دو جسم بی روح در پیکره خانواده مشاهده می شوند، در حالی که، عملا در کانون ارتباطات خانوادگی حضور فعال ندارند. در این خانواده ها فرزندان به حال خود رها شده اند، ارتباط انان با افراد مختلف تحت هیچ گونه نظارت خاصی نیست. هیچ ضابطه و قانون خاصی در خانواده حاکم نیست. روشن است که چنین وضعیتی زمینه را برای خلأ عاطفی فرزندان به ویژه دختران فراهم کرده و موجب فرار از خانه و پناه آوردن به دامان خروشان اجتماع می شود.

در برخی از خانواده ها پدر، مادر یا هر دو بنابر دلایلی هچون طلاق و جدایی، مرگ والدین و… نه حضور فیزیکی دارند و نه حضور معنوی. در ان دسته از خانواده هایی که با معضل طلاق و جدایی مواجه می شوند، فرزندان پناهگاه اصلی خود را از دست می دهند، هیچ هدایت کننده ای در جریان زندگی نداشته، در پاره ای از موارد به دلیل نیافتن پناهگاه جدید در دریای مواج اجتماع، اسیر شیادان فساد می گردند.

یکی از دلایل فرار دختران در مسئله طلاق و جدایی پدرومادر ناشی از ناسازگاری با افراد جایگزین به ویژه ناپدری و نامادری می باشد. در این شرایط به دلیل برخوردهای خشن و غیرعاطفی، به تدریج دختران بی پناه امیدخود را از دست داده، با فرار از خانه درصدد حل مشکل برمی آیند، غافل از انکه این کار نتیجه ای جز تباهی بیشتر و فساد افزون تر در بردارد.

علاوه بر طلاق، مرگ پدرو مادر نیز بسان آواری سهمگین بر کانون و پیکره خانواده تلقی می شود که در برخی موارد به دلیل بی توجهی یا کم توجهی به فرزندان، جایگزین شدن عنصرنامناسب به جای فرد از دست رفته، ضعیف شدن فرایند نظارتی خانواده، افزایش بیمارگونه بحران های روحی و روانی فرزندان و…. موجب ایجاد ناهنجاری های حاد گردیده، زمینه فرار از خانه را فراهم می سازد.

مطالعات انجام گرفته نشان می دهند، بیش از ۸۸ درصد از دختران فراری شاهد متارکه و جدایی والدین خود بوده اند و در نتیجه، این افراد به ناچار با یکی از والدین خود، عمدتاً با پدر و به همراه نامادری، گذران زندگی می کنند. این مسئله به روشنی اهمیت استحکام و حفظ کانون خانوده را آشکار می سازد و لزوم اتخاذ تمهیدات لازم در راستای حفاظت و صیانت از نهاد خانوده به عنوان اولین و مهمترین نهاد را دوچندان می کند.

مسئله طلاق عاطفی نیز عمدتاً در خشونت رفتاری و فیزیکی والدین نسبت به یکدیگر، بی مهری و بی علاقگی، درگیری و مشاجره میان آنها، عدم درک متقابل، عدم تفاهم در اتخاذ روش های مناسب در تریبت و هدایت فرزندان و بسیاری موارد دیگر خود را نمایان می سازد. تحقیقات انجام گرفته نشان می دهند، ۵/۶۷ درصد از دختران فراری پیش از فرار شاهد چالش های فراوان میان والدین خود بوده اند و این در حالی است که تنها ۵/۱۷ درصد از دختران عادی این مسئله را تجربه کرده اند.

از سوی دیگر، علاوه بر تاثیر عمیقی که تزلزل نهاد خانواده و متارکه والدین در ایجاد انگیزه گریز دختران از منزل دارد، نقض قابل ملاحظه ای نیز در فرار برخی زنان متاهل از خانه و خانواده دارد. چنان که بیشتر گفته شد، قریب به ۲ درصد از زنان خیابانی را زنان متاهل تشکیل می دهند، بررسی ها نشان می دهد که عواملی نظیر: طلاق، متارکه، اختلافات طاقت فرسا با همسر و خانوده همسر، فقر شدید، عدم حضور همسر در خانه برای مدت طولانی به دلایل مختلف، مانند: افتادن در زندان بلندمدت، نداشتن پشتیبان در خانواده و فامیل و… ازجمله عواملی هستند که در فرار این افراد از خانه بسیار موثر بوده اند.

۵٫فقر فرهنگی: یکی دیگر از عواملی که موجب فرار دختران از خانه می شود، فقر فرهنگی و محدودیت ها و تبعیض های ناشی از فقرفرهنگی می باشد. از عوامل مهم ایجاد انگیزه های فرار دختران از خانه، سطح و طبقه اجتماعی و فرهنگی خانواده است. چنان که، سطح تحصیلات (بی سوادی یا کم سوادی) اعضای خانوده، سطح پائین و نازل اجتماعی خانواده، نااگاهی اعضای خانوده به ویژه والدین از مسائل تربیتی، اخلاقی و آموزه های دینی، عدم همنوایی خانواده با هنجارهای رسمی و حتی غیررسمی جامعه، هنجارشکنی اعضای خانواده و اشتهار به مسئله و مسائل دیگری از این دست مولفه هایی هستند که در قالب فقر فرهنگی خانواده در فشارهای روانی و روحی بر دختران نوجوان و جوانی که در این شرایط قرار دارند، تاثیرگذار است و انگیزه فرار و انگیزه گریز از کانون خانواده را ایجاد و افزایش می دهد.

بررسی های انجام گرفته نشان می دهند که بیش از ۸۰ درصد از دختران فراری از پدرانی در سطح بی سواد تا زیر دیپلم برخوردارند و ۵/۸۷ درصد از مادران این گروه از دختران در این سطح تحصیلی قرار دارند. مقایسه این  آمار با میزان تصیلات والدین دختران عادی بیانگر تفاوت فاحش میان این دو طیف است، به طوری که تنها۳۰درصد از پدران و ۵/۳۶ درصد از مادران این دختران در سطح تحصیلی بی سواد تا زیر دیپلم قرار دارند.

نکته قابل توجه اینکه سطح پایین تحصیلات والدین یک علت تام و مطلق در بروز این پدیده نیست بلکه یک علت جانبی عرفی به شمار می رود. بسیارند افرادی که از سطح تحصیلات پایینی برخوردارند اما اهتمام وافری در جهت تربیت فرزندان خود دارند و در این مسیر توفیقات بسیاری نیز دارند و در مقابل بسیارند افرادی که از سطح تحصیلی و اجتماعی بالایی برخوردارند اما فرزندانی تربیت کرده اند که به هیچ وجه با توقعات جامعه همخوانی ندارند و مشکلات و آسیب های بسیاری برای جامعه پدید آورده اند.

از دیگر عوامل مهم که ناشی از فقر فرهنگی خانواده می باشد، تبعیض جنسیتی و یا تبعیض به طور مطلق بین فرزندان می باشد. بسیاری از والدین، آگاهانه یا ناآگاهانه، با تبعیض بین فرزندان، موجب اختلاف بین آنان و دلسردی از زندگی می شوند. تبعیض در برخورد باخطاها و اشتباهات فرزندان دختر و پسر و عدم اتخاذ رویه منطقی برای برخورد با خطاهای فرزندان و تنبیه تبعیض آمیز براساس برتری پسر بر دختر یا به عکس موجب سلب اعتمادبه نفس و بدبینی فرزندان نسبت به والدین می شود. تبعیض در خانه با روحیه حساس و عزت نفس دختران منافات دارد و لطمات جبران ناپذیری را بر روح و روان آنان وارد می کند و با ایجاد بحران های روحی و سرخوردگی، آنان را به سوی عکس العمل های منفی نظیر فرار از خانه سوق می دهد.

از عوامل مهم دیگری که آن هم ناشی از فقر فرهنگی می باشد و موجب بروز پدیده دختران فراری می شود، محدودیت بیش از حد می باشد. در این نوع شیوه تربیتی، فرزندان از آزادی و اختیار لازم، متناسب با سن و شرایط خویش محرومند و باید نظر والدین را بدون آگاهی از علت آن انجام دهند و حق اظهارنظر، دخالت یا تصمیم گیری ندارند. برای نمونه، نمی توانند درباره زندگی آینده خویش تصمیم بگیرد و باید تن به ازدواج های اجباری دهند.

در این خانواده ها به خواسته های مادی و معنوی فرزندان توجهی نمی شود، از این رو، توانایی و مقاومت آنها درهم می شکنند. فرزندان نسبت به خانواده خود احساس نارضایتی، تحقیر، تنفر و سرخوردگی می کنند؛ زیرا همنوایی با هنجارها و درخواست های خانواده، برای انها سنگین بوده و موجب ایجاد تنفر از خانواده می شود. از این رو، از هر فرصتی جهت عدم پیروی از هنجارهای خانواده بهره می برند و درصدد هستند با فرار از خانه، از این محدودیت ها رهایی یابند.

همان گونه که عدم توجه به نیازهای عاطفی فرزندان می تواند عامل فرار از کانون خانواده باشد، توجه بیش از حد متعارف و در اختیار بودن امکانات زیاد هم می تواند زمینه مسایلی چون فرار از خانه را ایجاد نماید.

مسئله مهاجرت ازجمله عوامل موثر در تشدید روند صعودی پدیده دختران فراری است که رابطه مستقیمی با فقر فرهنگی و فکری دارد. مهاجرت موجب رها شدن فرد از محیطی به فضایی مساعد جهت آسیب پذیری او می شود. عمده مهاجرین، افرادی هستند که از روستاها به شهرها و همچنین از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ سرازیر شدند. اولین مسئله ای که در این شرایط پیش می آید، عدم سازگاری فرهنگی و ناهماهنگی هنجارها، ارزش ها و علایق اولیه با محیط تازه است که موجبات بروز ناهمخوانی و ناهماهنگی میان فرد با اطرافیانش جدیدش، به ویژه گروه های همسال را فراهم می کند.

مطلب مشابه :  مراحل ارزشيابي آموزشي

تعارض فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی محیط شهری بزرگ،  به ویژه کلان شهرهایی مانند تهران با روستاها و شهرهای کوچک با بافت سنتی موجب بروز شیدایی و شیفتگی کاذب، تحت تاثیر جاذبه های فریبنده این گونه محیط ها در دختران جوان و نوجوان برخی از خانواده های مهاجرین می شود. این مسئله به همراه مسائلی دیگر موجبات نوعی سرکشی فرزندان در مقابل خانواده و اصالت خود را پدید می آورد و از این رو دختران این چنین خانواد هایی به منظور همرنگ کردن خود با جامعه جدید سعی در افراط در پیروی از مدهای رایج و تلاش برای دوری هر چه بیشتر از خانواده می کنند. این مسئله در کنار فقر فرهنگی خانواده انگیزه گریز از خانه و خانواده را در دختران تقویت می کند.

  1. مصاحبت با دوستان ناباب: براساس انتقال فرهنگی ساترلند انحرافات و ناهجاری های رفتاری عموماً ازطریق گروه های نظیر دوستان یا خانواده آموخته می شود.

اسگود میعتقد است: هرقدر میزان گذران جوان با گروه های همسن خود که امور خلاف در آنها هنجار است، بیشتر باشد فرد همرنگ و همانند آنها می شود و برای کسب احترام در گروه، به رفتارهای خودنمایانه نظیر فرار از خانه تشویق می شود. فرد عضویت یافته در گروه های ناباب، ارزش های نادرست گروه از جمله: نحوه مقابله با امرونهی والدین، نحوه مخالفت و به کرسی نشاندن خواست ها و تمایلات نفسانی در خانه و…. را درونی می کند و با دسترسی به فرصت های نامشروع آنها را به مرحله عمل می رساند. در این گروه رفتار کجرو و نابهنجار، بسیاری عادی و روال شده است و به عنوان ارزش مدرن اشاعه می شود و نگرش ها و نصایح والدین به عنوان ارزش های منسوخ محسوب می شود. براساس تحقیقات حدود ۷۹درصد جوانان به همانند سازی با دوستان خود می پردازند.

در میان دختران فراری افرادی هستند که پاک و معصوم بوده و مشکل حادی ندارند که مجبور شدند از خانه فرار کنند، اما رفاقت با دختران ناباب در مدرسه یا پارک یا هرجای دیگر آنها را به انحراف سوق داده و در مواردی به تباهی می کشاند. در مدارس، دخترانی که حجاب خوبی دارند امل خطاب می شوند.

بعضی وقت ها نیز قاچاقچیان، دلال هایی را در مناطقی مانند پارک ها، مدارس راهنمایی و دبیرستان ها می گمارند تا با دختران ساده لوح، طرح دوستی و اشنایی و سپس انها را به مکان های خاصی برده و با وعده های مختلف، اعم از خروج انسان از کشور، درآمد خوب و زندگی بهتر فریب دهند و از کشور خارج بکنند.

  1. فریب دختران از راههای مختلف: انسان های دنیای امروز در چهار راه سرگردانی و تضاد ارزش ها گرفتار آمده اند و نمی دانند به کدامین سو حرکت کنند. از یک سو، جامعه بستر نوینی از ارزش های اجتمای مدرن را مقابل دیدگان افراد قرار می دهد و از سوی دیگر، فرد را با بن بست های بسیاری در دست یابی به اهداف جدید مواجه می کند. جوان امروز در این شرایط با مشکل بحران هویت، کاهش پایبندی به ارزشهای دینی و اجتماعی و شکاف نسلی بین خود و والدینش مواجه است. گاه آنچه که اجتماع به طور عملی به او می آموزد با ارزش های خانوادگی سنخیتی ندارد و حتی در تناقض آشکار می باشد و همین امر شخصیت او را دچار دوگانگی می نماید. در چنین شرایطی است که دختران با اندک محبت های کاذب افراد جامعه فریب خورده و جذب شبکه های فساد می گردند و از خانه و کاشانه خود فرار کرده و آواره می شوند.

الف. وعده دستیابی به شغل پردرآمد و مناسب در کشوهای خارج: زنان و کودکان، در قبال خوش خیالی های دروغین دست یابی به فرصت های شغلی در دیگر کشورهای بسیار آسیب پذیر می باشند. بسیاری از زنان و دختران با وعده داشتن شغل در کشورهای غربی اغوا شده و به فساد کشیده می شوند. آنان به فراسوی مرزها قاچاق می شوند و مانند احشام خرید و فروش شده و به کارهای غیراخلاقی وادار می گردند. این زنان وقتی به خود می آیند که می بینند در کشورهای غربی، آه در بساط ندارند و حتی به قاچاقچیان بدهکار هستندولی ان زمان دیگر کار از کار گذشته و تنها راه پیش روی آنها خود فروشی است. از اعمال قاچاقچیان و دلالان دختران، ایستادن در کنار سفارتخانه ها و یا ادارات کاریابی و دادن پیشنهاد کار پردرآمد به کسانی است که به دلیل فقدان اطلاعات لازم و احتیاج به یافتن شغل، سریعاً جذب چنین افراد می شوند . قاچاقچان انسان، زنان و دختران جویای کار را با وعده شغل مناسب و پردرآمد فریب می دهند و انها را مانند بردگان و اسیران  قرون گذشته، در انبار کشتی ها پنهان می کنند و با وضع رقت باری به کشورهای دیگر می فرستند. اما بسیاری از این مهاجران غیرقانونی، به چنگ باندهای بین المللی فحشاء می افتند و به مراکز فساد منتقل می شوند.

ب. قول ازدواج: یکی دیگر از راههای فریب دختران جوان، وعده ازدواج به انان می باشد. قاچاقچان از این طریق، اعتماد آنها را به خود جلب کرده و نیات پلید خود را اجرا می کنند. سخنگوی موسسه بین المللی حمایت از حقوق کوکان معتقد است که امروز، دختران به زور به این کار وادار می شوند، بلکه انها فریب می خورند و این موضوعی است که تشخیص قاچاق دخترانی را که مورد سوءاستفاده جنسی واقع می شوند، با مشکل مواجه کرده  است؛ زیرا  قاچاقچیان، در آغاز به این دختران وعده ازدواج می دهند و پس از نامزدی، انان را به ایتالیا می برند و از آن به بعد است که در شبکه گسترده قاچاق دختران، مورد سوء استفاده جنسی قرار می گیرند.

ج. فرزندخواندگی: قاچاقچیان، گاهی برای جلب اعتماد قربانی، به ویژه دخترانی که از خانه فرار کرده یا به هر علت بدون سرپرست می باشند، به انان وعده می دهند آنان را به فرزند خواندگی خواهند پذیرفت، اما پس از مدتی که مقصود پلید خود را عملی کردند، چهره واقعی خود را نشان می دهند. به این گزارش توجه فرمائید «یکی از اعضای باند عنکبوت سیاه، به نام مونا که ۱۶ سال دارد در بازجویی گفت: من پس از فرار از خانه ام در تبریز، به تهران آمدم و در یک آرایشگاه زنانه مشغول به کار شدم و شب ها هم در آنجا می خوابیدم. یک روز در آرایشگاه با یک زن جوان آشنا شدم، او توانست با چرب زبانی مرا فریب دهد و من به او اعتماد کردم و همه داستان زندگی ام را برای او بازگو کردم. او مرا با خود به خانه اش برد و گفت همیشه دوست داشته است که یک دختر مثل من داشته باشد، به همین دلیل یک شناسنامه جعلی برای من تهیه کرد و مرا دخترخوانده خود کرد. اوایل برای من لباس های رنگارنگ و طلا می خرید، ولی پس از مدتی رفتارش عوض شد و مرا مجبور کرد که روزها برایش تریاک جابجا کنم و شب ها در خانه فسادش کار کنم.»

 د. وعده نگهداری و حمایت از دختران فراری: ایادی و اعضای باندهای قاچاق دختران، در امکان عمومی مثل پارک ها پرسه می زنند و با شناسایی دخترانی که ازمنازل خود فرار کرده اند، آنها را باوعده اقامت در محل نگه داری دختران فراری، به دام می اندازند حکایت زیر نمونه ای از این حوادث می باشد: «در ابان امسال پس از فرار از خانه، روزی در پارک ملت نشته بودم، در آنجا با پسرجوانی به نام شاهرخ آشنا شدم. او به من گفت: خواهری به نام مهین دارد که خانه ای برای دختران فراری ساخته و در آنجا از انها نگه داری می کند. او مرا با خویش پیش عنکبوت سیاه برد و او اتاقی در آن خانه به من داد، مهین اوایل اجازه نمی داد که من از اتاق خارج شوم، ولی پس از مدتی مرا وادار به کار کردن در خانه فسادش کرد. یک شب مرا به دست یک مرد عرب داد و گفت که باید چند روزی با او به جایی بروم. در بندرعباس متوجه شدم که مهین مرا به شیخ نشینان امارات فروخته است، شبانه توانستم از دست انها فرار کنم و به تهران بیایم…»

  1. رسانه های و وسایل ارتباط جمعی: رسانه های دیداری و شنیداری و مکتوب ازجمله مولفه های درخور توجه در ایجاد انگیزه فرار دختران نوجوان و جوان از خانه و حتی نقش آموزشی منفی و تخدیرکننده در جهت دادن به این فرار و نحوه و شیوه این عمل به شمار می رود. بررسی ها نشان داده اند: ظرف چند سال اخیر ورود برخی مطبوعات زرد (مطبوعات مبتذل، عامه پسند و جنجالی) به عرضه رسانه های کور و استفاده این نشریات از عناوین جنجالی و هیجانی و همچنین بهره گیری از شخصیت های سینمایی و هنری و درج اخبار بی محتوا و توام با بزرگ نمایی، انعکاس بیش از حد اخبار مربوط به بازیگران سینما توجه مفرط به اخبار موجب جلب توجه تعداد قابل توجهی از دختران نوجوان به مطالب مندرج در آنها شده است و این مسئله موجبات فراهم آوردن در زمینه های آسیب های اجتماعی مختلف به ویژه فرار از خانه شده است.

از سوی دیگر، پخش شمار قابل ملاحظه ای سریال های تلویزوینی، از صداوسیما و یا از طریق شبکه های ماهواره ای خارجی، با مضامین زندگی های مجردگونه غربی توام با جذابیت، نشاط، رفاه، موفقیت و به طور کلی با تصویرسازی مثبت از این نوع زندگی های از هم گسیخته، نقش موثری در تقویت انگیزه گریز از قیدوبندهای خانوادگی و فرار از خانه را ایفا کرده است.

نقش رسانه های جمعی به ویژه ماهواره و اینترنت در رواج بی بند و باری اخلاقی، مقابله با هنجارهای اجتماعی، عدم پایبندی مذهبی و بلوغ زودرس نوجوانان در مسائل جنسی حائز اهمیت است.