فراهم نمي‏آورد.اين ويژگي به نفع قانون آن The Anne of State که در ۱۷۱۰ ميلادي از سوي پارلمان انگليس وضع شد، نخستني قانون حق مولف در جهان است. بر پايه اين قانون با گذشت مدت زمان مشخصي، امتياز واگذار شده به ناشر براي نشر و توزيع نسخه‏هاي آثار، به نويسنده آن منتقل مي‏شد و او حق داشت که امتياز نشر را به ناشر ديگري واگذار کند.
در آسيا نيز، چين کشوري که به‏عنوان نخستين مخترع چاپ مطرح است، حمايت رسمي از کپي رايت را از سال ۱۰۶۸ ميلادي آغاز کرد.در دوران فرمانروايي سلسله”سانگ”دامنه حمايت از ناشر به مولف گسرتش يافت و به نظام کپي رايت امروز شباهت بسيار يافت.در چين باستان مواردي از ثبت کپي رايت ديده مي‏شود.
کشورهاي واردکننده مجموعه آثار فکري و بر خلاف ميل کشورهاي صادرکننده اين‏گونه آثار است.بر مبناي مفاد اين کنوانسيون کمترين زمان حمايت قانون کپي رايت از کتابها، مدت زندگي مولف و ۲۵ سال پس از مرگ او است.اين کنوانسيون که در سال ۱۹۵۲ از سوي ۴۰ کشور امضا شده بود در حال حاضر ۹۴ عضو دارد و همزمان با کنوانسيون برن در پاريس(۱۹۷۱)تنها يک بار مورد بازنگري قرار گرفته است.۲۱
۳- موافقتنامه تريپز TRIPS
اين موافقتنامه در دسامبر ۱۹۹۳ به‏عنوان بخشي از مذاکرات تجاري دور اروگوئه تصويب شد و برابر آن، حقوق مالکيت فکري(حق مؤلف، علائم تجاري، حق ثبت اختراع و نظاير آن)در مقررات گات و سازمان تجارت جهاني(WTO قرار گرفت.بر پايه اين موافقتنامه حقوق معنوي موجد هيچ حق يا تعهدي ن مي‏شود.همچنين اين سند داراي يک اصل شناخته شده است که براساس آن، حمايت از حقوق مؤلف شامل جلوه‏هاي آن مي‏شود نه نظريه‏ها، رويه‏ها، روشهاي اجرا يا مفاهيم رياضي(مقصود اين است که حقوق مؤلف تنها نمودها و جلوه‏هاي بروز يافته آن مي‏شود نه فکر و انديشه و رويه ممکن).۲۲ افزون بر درج ضوابط ميثاق برن در اين موافقتنامه، موافقتنامه “تريپز”دولتهاي عضو را مجبور مي‏سازد که در قوانين خود به روشني ذکر کنند که برنامه‏هاي رايانه به عنوان آثار ادبي، در زمره حمايت اين ميثاق قرار دارند و جمع‏آوري آمار به‏عنوان توليد يک اثر اصلي، تنها در صورتي که معيارهاي اصالت را از نظر گزينش يا نظم محتوايي آنها دارا باشد، مورد حمايت قرار مي‏گيرد.اين موافقتنامه حقوقي را در مورد اجاره تجاري نسخه‏هاي برنامه‏هاي رايانه و آثار ديدني و شنيدني پيش‏بيني مي‏کند.بااين‏حال اين حق شامل آثار ديدني و شنيدني ن مي‏شود مگر آنکه عمليات اجاره به نسخه‏برداري گسترده که همراه با زيان مادي براي حق انحصاري تکثير باشد بيانجامد.برابر مفاد اين موافقتنامه، مدت حمايت ۵۰ سال پس از مرگ مؤلف تعيين شده و در مورد آثاري که مدت آنها را نمي‏توان بر مبناي زندگي مؤلف حساب کرد، ۵۰ سال از پايان سال صدور مجوز انتشار يا از تاريخ ساخت اثر است. محدوديتهاي وارد به اين حقوق، موارد خاصي را دربرمي‏گيرد که با بهره‏برداري عادي از اثر(توسط مؤلف)تعارض پيدا نکند و به‏صورت ناعادلانه به منافع مشروع مؤلف زيان نزند.همچنين موافقت‏نامه تريپز، مقررات بسيار زيادي در مورد اجراي حقوق مالکيت معنوي و از جمله حق تاليف دارد و سرانجام، شيوه‏اي براي حل اختلافات کشورها در رعايت مفاد آن اعمال مي‏شود.۲۳
۴- ميثاق رم
کنوانسيون رم(۱۹۶۱)و اصلاحيه آن(۱۹۹۶) از جمله کنوانسيون بين المللي در زمينه حقوق تبعي يا جانبي يا حقوق مرتبط با حق مولف است که در اثر گسترش فن‏آوري و توليد و توزيع فرآورده‏هاي فرهنگي و هنري تدوين شده است.۲۴
پيشينه تاريخي ميثاق رم نشان مي‏دهد که نخستين پشتيباني سازمان‏يافته براي حمايت از حقوق تبعي، ناشي از صنعت صوت‏نگار (phonograms )است که به استناد قوانين حق مؤلف، درپي جلب حمايت براي اقدام قانوين بر ضدنسخه‏برداري غير مجاز از صوت-نگارها برآمد.
در سطح بين المللي، نخستين پيشنهادهاي حمايت از توليدکنندگان، در کنفرانس ديپلماتيک رم(۱۹۲۸) در مورد بازنگري در ميثاق برن شکل گرفت.در همان زمان، دفتر بين المللي کار به وضع حقوقي اجراکنندگان به عنوان کارکنان استخدام شده توجه کرد.پس از آن، در پي گفتگوهاي بيشتري که در کنفرانس بازنگري بروکسل(۱۹۴۸)پيش آمد، مشخص شد که به سبب مخالفت گروه نويسندگان، حمايت قانوني از حقوق اجراکنندگان و تهيه‏کنندگان صوت-نگارها با موازين حقوق مولف امکانپذير نيست، هرچند که پشتيباني براي تنظيم ياک سند بين المللي که به‏گونه کافي حقوق آنان را حمايت کند، وجود داشت.کميته‏هاي گوناگون کارشناسان، پيش‏نويس ميثاقي را تنظيم کردند که حقوق سازمانهاي پخش فرستنده‏اي را نيز دربرمي‏گرفت و سرانجام در ۱۹۶۰ کميته‏اي از کارشناسان، با هماهنگي يکديگر و با بهره‏گيري از IPRIB سازمان پيش از wipo ، در يونسکو و دفتر سازمان بين المللي کار در لاهه، نشستي تشکيل داد و پيش‏نويس ميثاقي را تنظيم کرد که پايه گفتگوهخاي کنفرانس ديپلماتيک رم را تشکيل داد. اين کنفرانس، متن نهايي ميثاق بين المللي در مورد حمايت از اجراکنندگان، توليدکنندگان صوت- نگارهاي و سازمانهاي پخش را تصويب کرد.
برپايه ميثاق رم، هر دولتي که بخواهد عضويت آن را بپذيرد نه‏تنها بايد عضو سازمان ملل باشد، : بلکه عضويت در اتحاد برن يا عضوريت در ميثاق جهاني حق مولف را نيز بايد دارا باشد. بنابراين يک دولت عضو، از زماني که عضويت خود را در ميثاق جهاني برن از دست بدهد، عضويت در ميثاق رم را نيز از دست خواهد داد.به سبب همين ارتباط، گاه از ميثاق رم با عنوان ميثاق “بسته”ياد مي‏کنند.
همانند ميثاق
برن حمايت ميثاق رم در اساس شمال رفتار ملي يک کشور است که براساس قوانين خود حقوقي را براي اجراکنندگان، صوت-نگارها و پخش در نظر مي‏گيرد.بااين‏حال رفتار ملي بسته به کمترين حمايتي است که به روشني در ميثاق تضمين شده و به همين‏گونه‏داراي محدوديت‏هايي است که در ميثاق آمده است(ماده ۲ بند ۲).اين بدان معناست که گذشته از حقوق اعطايي در ميثاق که کمترين حمايت را دارد و پيرو استثناهاي ويژه يا قيد شرطکردن‏هاي مجاز پيش‏بيني شده در ميثاق است، اجراکنندگان، توليدکنندگان صوت-نگاشت‏ها و سازمان‏هاي پخش در يک کشور طرف قرارداد از همان حقوقي برخوردارند که به ابتاع آن کشور اعطا مي‏شود.
همانند ميثاق برن، ميثاق رم نيز براي دولتهاي عضو، اجازه اعمال محدوديت‏هاي معيني را نسبت به حقوق مولف پيش‏بيني مي‏کند.اين محدوديت‏ها در زمينه‏اي زير صورت مي‏گيرد:
الجازه کاربر خصوصي، بهره‏برداري از قسمتهاي کوتاه شده در ارتباط با گزارش حوادث جاري، ضبط موقت توسط سازمانهاي پخش فرستنده‏اي از راه امکانات خود و براي پخش در برنامه‏هاي خود و کاربرد آن تنها براي مقاصد آموزشي يا تحقيقات علمي، همچنين براساس ميثاق رم، کمرين دوره حمايت، ۲۰ سال از پااين سالي است که در آن:۱-ضبط، ۲-اجراء، ۳- پخش انجام شده باشد.
۵- ميثاق صوت-نگارها ۱۹۷۱ ميثاق ماهواره‏ها ۱۹۷۴
در سنجش با ميثاق رم، اين دو ميثاق را مي‏توان موافقتنامه‏هاي ويژه به شمار آورد زيار به اجازکنندگان، توليدکنندگان صوت-نگارها يا سازمانهاي پخش، حقوق گسترده‏تري نسبت به ميثاق رم مي‏دهند و يا متضمن مقررات ديگري هستند و نه مخالف آن.در نتيجه ميثاق صوت-نگارها و ماهواره‏ها بيشتر ميثاقهاي ويژه “در مورد حقوق تبعي ناميده مي‏شوند و از سه جهت با ميثاق رم تفاوت دارند:
۱- به جاي اعطاي حقوق انحصاري نسبت به اجازه يا منع اعمال مشخص، اين دو ميثاق دولتها ار آزاد مي‏گذارند که ابزارهاي قانوني اجراي تعهداتشان را برگزينند.
۲- در حالي که ميثاق رم بر رفتار ملي استوار است، ميثاقهاي ويژه تنها دولتها را ملزم مي‏سازند در برابر برخي اعمال غيرقانوني حمايتهايي به عمل آورند.بنابراين کشورها متهد نيستند تمام حقوقي را که به اتباع خود اعطا مي‏کنند به مالکان بيگانه دارنده حق نيز بدهند.
۳- ميثاق صوت-نگاشتها و ماهواره‏ها از گونه موافقتنامه‏هاي”باز”شمرده مي‏شوند.يعني پيوستن به آنها محدود به کشورهايي ن مي‏شود که در ميثاق برن يا ميثاقهاي جهاني حقوقي مولف عضويت دارند.ميثاقهاي”باز”براي پيوستن تمام در نيمکره شرقي، افزون بر چين، ژاپن نيز در عرصه کپي رايت فعاليتهايي داشته است و نخستين گام را در اين حوزه با صدور “فرمان نشر” Ordinance Publishing در سال ۱۸۶۹ برداشت.در اين فرمان هم حمايت از کپي رايت و هم قوانين مربوط به ناشران گنجانده شده بود.
در سالهاي گذشته پيوستن به ميثاق برن که امروزه ۱۲۷ عضو دارد، سرعت بيشتري گرفته که ناشي از علل گوناگوني است.از جمله آگاهي فزاينده از اين که حمايت از حق مؤلف نقش زيادي را در نظام تجارت جهاني بازي مي‏کند و تجارت بين المللي کالا و خدمات در سايه حمايت از حقوق مالکيت معنوي، يک کسب و کار پررونق در سطح جهاني است.
کشورهايي که عضو سازمان ملل يا آژانس‏هاي تخصصي و يا عضو ديوان بين المللي دادگستري هستند باز است.
شايان ذرک است که ميثاق صوت-نگاشتها در واکنش به پديده سرقت آثار ضبط شده که پايان دهه ۱۹۶۰ ابعاد بسيار وسيعي يافته بود، بسته شد. گسترش پديده سرقت، در اساس به سبب پيشرفتهاي فن‏آوري اين امکان را براي شرکتهاي جند مليتي فراهم آورد تا بسياري از بازارهاي جهاني را از آهنگ‏هاي ضبط شده در نسخه‏هاي ارزان، حمل‏شدني، و پنهان شدني انباشته کنند.
در مورد شايستگي براي حمايت از آثار، اين ميثاق تنها معيار تابعيت را به عنوان شرط اعطاي آن بايسته مي‏داند و کمترين زمان پيش‏بيني شده براي حمايت نيز ۲۰ سال از واپسين سالي که صدا براي بار اول ضبط شده و يا سالي که صوت-نگارها براي نخستني بار انتشار يافته، تعيين شده است.اين ميثاق همان محدوديت‏هايي را که در مورد حمايت مولفين پيش‏بيني شده مجاز مي‏شمارد و مجوزهاي غيراختياري براي تکثيري که تنها براي تدريس يا تحقيق ملي و محدود به قلمرو کشروي باشد که مقاماتش جواز را صادر و غرامت را منصفانه پرداخت کرده‏اند، جايز، مي‏شمارد.
ميثاق ماهواره‏ها نيز در پاسخ به ازدياد ماهواره‏ها در ارتباطات دور بين الملي، از جمله پخش به‏وجود آمد.اين ميثاق با توجه به درک نياز به تدابيري براي حمايت از سازمانهاي پخش در مورد توزيع برنامه‏هاي حامل علامتهاي فرستاده شده توسط ماهواره‏ها شکل گرفت.ميثاق شامل پخش مستقيم از راه ماهواره‏ها ن مي‏شود و در برابر توزيع بي‏احازه از سوي واسطه، از علايم ماهواره‏اي حمايت مي‏کند.مانند سيستم‏هاي مدار بسته که برنامه علايم ماهواره‏اي را دريافت و سپس آنها را در برابر دريافت دستمزد، بدون اجازه دارنده حقوق به خواهان عرضه مي‏کنند.تعهد اساسي اين ميثاق عبارتست از:جلوگيري ازتوزيع برنامه‏هاي داراي علايم از سوي هر توزيع‏کننده براي کسي که منظورش ارسال ايت علايم از راه ماهواره‏ها نبوده است.بايد توجه داشت که ميثاق خود برنامه فرستاده شده را حمايت نمي‏کند، بلکه هدف مورد حمايت، علايمي است که از سوي سازمان اصلي ارسال شده است.در مورد حقوق مالکيّت معنوي در برنامه‏ها، ميثاق تنها بر اين نکته تاکيد مي‏کند که نمي‏توان آن را به‏گونه‏اي تفسير
کرد که به حقوق مولفان، اجراکنندگان، توليدکنندگان صوت-نگارها و سازمانهاي پخش، محدوديت يا زياني وارد سازد.
ميثاق ماهواره‏ها، محدوديت‏هاي معيني را در مورد حمايت از توزيع علايم داراي برنامه از سوي افراد غيرمجاز مي‏پذيرد و چنانچه اين علايم داراي بخشهايي کوتاه شامل گزارش حومادث جاري يا نق قولها، گزيده‏هاي کوتاه از برنامه‏اي که ت وسط علايم ارسال مي‏شود يا در مورد کشورهاي در حال توسعه چنانچه تنها براي آموزش بزرگسالان يا تحقيق علمي باشد، دوره حمايت را مشخص نمي‏کند و آن را به قوانين ملي واگذار مي‏کند.
اهمّيت حمايت از حقوق تبعي براي کشورهاي در حال توسعه در اين است که نمودها و جلوه‏هاي فرهنگي به صورت قومي را مي‏توان بر پايه ميثاق رم در قالب حقوق اجراکنندگان و توليکنندگان صوت-نگارها و پخشها نگهداري و حمايت کرد.به اين ترتيب، پيوستن به ميثاق، وسيله‏اي را براي حمايت قانوني از چنين مواردي در بازارهاي خارجي فراهم مي‏آورد و اطمينان مي‏دهد که مزاياي اقتصادي آن به کشوري جريان يابد که تجلي فرهنگي از آنجا برخاسته است. افزون بر اين مزايايي که در پيوستن به ميثاق برن

دیدگاهتان را بنویسید