علل افسردگی معلمان زن :

  1. ایزوله بودن و یا احساس تنهایی معلمان زن: معلمان زن معمولاً انسانی هستند که از طرح مشکلات حرفه­ای خود یا همکاران طفره می­روند و حاضر نیستند در جریان مشکلاتی که در کلاس درس برایشان پیش می­آید قرار گیرند بنابراین سعی می­کنند در کمال خونسردی در سکوت و آرامش مسائل خود را حل کنند.
  1. فرار از حرفه­ی معلمی: بیشترین فشار و سختی که معلمان زن در طول زندگی حرفه­ای خود تحمل می­کنند در سال­های اول و دوم است به همین جهت بالاترین میزان افت و افسردگی را در میان معلمان زن تازه کار دیده می­شود.
  2. محدودیت شغلی: که گاهی معلمان زن را ناگزیر می­کند سال­ها در یک مقطع آموزشی کار کنند
  3. محدودیت اجتماعی: به این معنا که معلمان زن چون موقعیت الگویی دارند نمی­توانند در هر جمع و گروهی شرکت کنند
  4. محدودیت علمی و تجربی: همیشه کار کردن با یک گروه که سن و سال کمی دارند. طبعاً معلم را به مطالعه و افزایش تجربه برنمی­انگیزد و این نیز تجربه و گاهی تفکر او را محدود می­کند. (شعاری نژاد،۱۳۷۱)

۲-۲-۱۰-۱ معلمی سخت­ترین شغل دنیا (مقدمه­ای بر استرس معلمان زن)

به عقیده بسیاری از کارشناسان شاید آموزش خیلی سخت نباشد، اما آنچه کار معلمی را سخت و پرمشقت می­کند ایجاد فضای آموزش و یافتن شیوه­های مناسب برای جلب و جذب دانش­آموزان است. باید پذیرفت که استعداد افراد با یکدیگر فرق دارد و راه­های یادگیری نیز متفاوت است. برخی دانش آموزان بسیار با استعدادند و سریع یاد می­گیرند و برخی نیاز به کار و تمرین بیشتری دارند. مهم این است که معلم چگونه در ذهن دانش­آموز جای بگیرد (براهنی،۱۳۷۰،ص۱۰۸).

به همین دلیل است که افراد با وجود تحصیلات و آگاهی و سطح علمی بالا در موقع استخدام به کار به منظور تدریس مورد انتخاب و گزینش واقع می­شوند و با آن­ها مصاحبه می­شود. قدرت کنترل و به دست­گیری کلاس از هنرهای معلمان زن است. تن و لحن صدای معلم مؤثر است. معلم باید بدان چه مواقعی تن صدای خود را بالا و پایین ببرد تا توجه دانش­آموزان را جلب کند. چنانچه دانش­آموزان در کلاس احساس آرامش نکنند، زحمات معلمان زن گرامی به بار نخواهد نشست. نحوه رفتار گفتار و حتی نگاه معلم در این باره تأثیر ویژه­ای دارد. اگر جو اضطراب و تحکیم بر کلاس حاکم باشد یا در مقابل هیچ کنترلی نباشد و کلاس خسته­کننده شود، دچار هرج و مرج شده و در نهایت به عدم توجه به مطالب ارائه شده می­انجامد. می­توان دانش­آموزان نافرمان و بازیگوش را با دادن مسوولیت­های گوناگون نظیر کنترل تکالیف، حضور و غیاب، توزیع و جمع­آوری برگه­های امتحانی و ارتباط با دفتر مدرسه تحت کنترل درآورد (براهنی،۱۳۷۰،ص۱۱۰).

توجه معلم به دانش­آموزان تأثیر قابل ملاحظه­ای بر آن­ها دارد. حتی یک نگاه یا تشویق زبانی ساده یا انتقاد در خلوت و به دور از مطرح­شدن در جمع دانش­آموزان بسیار می­تواند مؤثر واقع شود. توجه معلم به مسائل ویژگی­های فردی دانش­آموزان نیز از جمله مواردی است که آن­ها را تشویق به حضور مؤثرتر در کلاس درس می­کند. نحوه برخورد معلم با دانش­آموز خجالتی و بی­پروا متفاوت است و نحوه تشویق تنبیه­ها نیز گوناگون اعمال می­شود و این کار غیر از معلم، از کسی برنمی­آید (براهنی،۱۳۷۰،ص۱۱۱).

۲-۲-۱۰-۲ نظم دانش­آموزان فضا را مناسب­تر می­کند

حتماً برایتان اتفاق افتاده که وقتی از نزدیکی کلاس­هایی عبور می­کنید که پر از سر وصداست، با خود می­گویید افراد در چنین کلاس­هایی چگونه می­توانند چیزی یاد بگیرند و یا خدا عجب صبری به معلم آن­ها داده است. در عوض وقتی کلاس منظم و آرامی را می­بینید که دانش­آموز و معلم هریک به­خوبی مشغول انجام وظایف محوله هستند ترجیح می­دهید بایستید و از محیط بهره­مند شوید. برقراری مؤثر نظم در کلاس درس بخش الزامی در روند آموزش و تحصیل است. درصورتی که بی­نظمی بر کلاس درس حکم­فرما باشد، معلم و دانش­آموز هردو آسیب می­بینند. معلم قادر به تمرکز کافی برآگاهی­ها و اندوخته ها نخواهد بود و از آنجا که آرامش لازم را ندارد قادر به انتقال مفاهیم به دانش­آموزان هم نیست. از طرفی با دانش­آموزان نیز نمی­تواند رابطه­ای دو جانبه ایجاد کند و زمانی که شنونده خوبی نباشد، مطالب از هماهنگی و پیوستگی لازم خارج می­شوند (ملکی،۱۳۷۲،ص۳۶).

دانش­آموز نیز کنترلی بر رفتار و اعمال خود ندارد و نمی­تواند به درس و مطالب ارائه شده توجه کند، پس با نوعی حالت گیجی روبه­رو شده و زمانی که مفاهیم اصلی درس را نیآموزد، نمی­تواند تکالیف خود را به نحو احسن انجام دهد. از این رو عصبی و مضطرب می­شود و آرامش فکری لازم برای کارایی بعدی بهتری را نیز از دست می دهد. اما به­راستی مسوولیت این برقراری و ایجاد نظم با چه کسی است. آیا معلم به تنهایی قادر است یا وقت کافی دارد تا به حدود ۲۰ الی ۳۰ نفر یا بیشتر در کلاس درس انضباط دهد؟

مطلب مشابه :  هویت آدمی چگونه شکل میگیرد؟

برخی از والدین تصور می­کنند فرزندانشان تا پیش از رسیدن به سن مدرسه باید آزاد و راحت هرکاری می­خواهند انجام دهند و وقتی به مدرسه بروند معلم آموزش­های لازم را به آن­ها می­دهد، درصورتی که این طور نیست. باید زمینه این کار پیش از مدرسه آماده شود تا آموزش­های معلم بازده عملی و کاربردی مناسبی داشته باشد. والدین گرامی باید به فرزندان خود آداب اجتماعی را یاد بدهند تا فرزندان نیز مسوولیت رفتار و کردار خود را بپذیرند و پاسخگوی آن باشند (کمالی،۱۳۸۷،ص۶۳).

ممکن است این سوال پیش آید که آیا برقراری نظم به پیشرفت روند آموزشی کمک می کند یا خیر؟ پاسخ مثبت است. وقتی دانش­آموزان متعهد به وظایف خود باشند و بدانند چه توقع و انتظاری از آن­ها می­رود، بهتر قوانین را رعایت می­کنند و فضای آرامش بر کلاس حکم­فرما می­شود. معلم نیز با حضور ذهن بهتر کار می­کند و افراد در فضای کلاس تجربه زندگی اجتماعی واقعی را کرده و از آن لذت می برند. و اما آنچه معلمان زن گرامی در کلاس انجام می­دهند، به دنبال خودداری از برخی مسائل با انجام برخی دیگر انجام می­شود و موجب تقویت و دوام نظم می­گردد. البته در هر کلاسی صرف نظر از مهارت و آگاهی معلم برخی مشکلات ناشی از بی­نظمی ایجاد می­شود، اما معلم با تدبیر خود می­تواند شدت و تکرار آن­ها را کاهش دهد (براهنی،۱۳۷۰،ص۱۰۱).

۲-۲-۱۰-۳ هنر معلم فقط در آموزش نیست

کلاس درس واژه­ای است که ابتدا همه را به یاد آموزش می­اندازد، اما فقط یکی از هنرهای معلمان زن آموزش است. به عقیده بسیاری از کارشناسان شاید آموزش خیلی سخت نباشد، اما آنچه کار معلمی را سخت و پرمشقت می­کند ایجاد فضای آموزش و یافتن شیوه­های مناسب برای جلب و جذب دانش آموزان است. معلمان زن همیشه تمام تلاش خود را به منظور موفقیت هر چه بیشتر دانش­آموزان انجام می­دهند. با این حال همه دانش­آموزان موفق نیستند. باید پذیرفت که استعداد افراد با یکدیگر فرق دارد و راه­های یادگیری نیز متفاوت است. برخی دانش­آموزان بسیار با استعدادند و سریع یاد می­گیرند و برخی نیاز به کار و تمرین بیشتری دارند

۲-۲-۱۰-۴ معلمان زن با استرس­های گوناگونی مواجه هستند

کار معلمی تنها یک شغل نیست زیرا با فکر و ذهن و روح افراد ارتباط دارد. معلم باید مسائل و مشکلات عاطفی، خانوادگی، مالی و شغلی خود را در لایه­های زیرین وجودش گذاشته و وقتی وارد کلاس می­شود ظاهر او به گونه­ای باشد که گویی همه چیز عالی است. بدیهی است که این کار از عهده هر صاحب علم و تجربه­ای بر نمی­آید.تحقیقات نشان داده معلمان زن مقطع دبستان و پیش­دبستانی تحت تأثیر سن و سال بچه­ها و ساعات طولانی و پرکار تحت استرس بیشتری قرار دارند. محققان دانشگاه ییل اعلام کرده­اند که شرایط خاص کلاس در مقاطع دبستان و پیش­دبستانی و نیاز به توجهات همه­جانبه معلم اعم از علمی و مهارتی و محبتی فشار روحی بیشتری بر معلمان زن وارد می­کند.

معلمان زنی که در مقاطع دبستان و پیش­دبستانی مشغول کار هستند در حدود ۱۴ درصد استرس دارند، در صورتی که معلمان زن در مقطع دبیرستان در حدود ۹ درصد استرس دارند. البته بخشی از این استرس نیز می­تواند مربوط به ساعات کار و روزهای کاری معلمان زن باشد، زیرا در دبیرستان معلمان زن هر روز و تمام ساعات نباید سرکار باشند و همین مسأله زمینه­ساز آرامش و استراحت بیشتر برای آن­ها است. تعداد دانش­آموزان نیز در استرس معلمان زن تأثیر دارد. به عبارت دیگر عموماً در مقطع ابتدایی تعداد دانش­آموزان در هر کلاس به مراتب بیشتر از مقاطع دیگر است و همین تعداد زیاد دانش آموزان مشکلاتی را در برقراری نظم و آموزش متمرکز معلمان زن ایجاد می­کند. همچنین دانش­آموزان در این مقطع تا حدی وابسته به والدین هستند و رفتارهای استقلال طلبانه آن­ها در حال شکل­گیری است و همین موضوع نیازمند توجه و انرژی بیشتر معلمان زن است (احمدی،پاشا،۱۳۷۸).

بررسی­ها نشان داده معلمان زنی که حدود ۱۲ تا ۱۵ دانش­آموز در هر کلاس دارند، نسبت به گروهی که بالای ۱۸ تا ۲۰ دانش­آموز دارند تحت استرس بیشتری هستند. چنانچه معلمان زن در سطوح بالاتر از دبستان کار کنند، اما تعداد کلاس­هایی که باید در هر روز داشته باشند زیاد و پشت سر هم باشد نیز میزان قابل توجهی بر استرس آن­ها می­افزاید.

۲-۲-۱۰-۵ کنترل کلاس[۱]

اما آنچه میان تمام دانش­آموزان در تمام سطوح مشترک است نیاز به انگیزه و علاقه به محیط کلاس است. این مسأله بسیار مهم است که معلم چگونه در ذهن دانش­آموز جای بگیرد.

مطلب مشابه :  دانلود رایگان تجربیات مدون معلم ابتدایی | کاملترین نمونه های رایگان سالتحصیلی 97-98

به همین دلیل است که افراد با وجود تحصیلات و آگاهی و سطح علمی بالا در موقع استخدام به کار به منظور تدریس مورد انتخاب و گزینش واقع می­شوند و با آن­ها مصاحبه می­شود. اکثراً این مصاحبه­ها نیز توسط افراد مجرب انجام می­پذیرد تا مشخص شود که به قول معروف خون معلمی در رگ­های این فرد هست یا خیر. قدرت کنترل و به دست­گیری کلاس از هنرهای معلمان زن است. تن و لحن صدای معلم مؤثر است. این که معلم بداند چه مواقعی تن صدای خود را بالا و پایین ببرد تا توجه دانش­آموزان را جلب کند، اهمیت قابل ملاحظه­ای دارد (طاهری،۱۳۸۸،ص۵۲).

بسیاری از کارشناسان تحصیلی عقیده دارند اگر معلمی تا ۴ جلسه اول توانست کلاس را کنترل کرده و در دست بگیرد تا آخر سال کلاس را در دست دارد و در غیر این صورت اختیار کلاس از دست او در رفته و دانش­آموزان نسبت به وی و درسی که می­آموزد احساس تعهد نخواهند کرد.

۲-۲-۱۰-۶ برقراری ارتباط با دانش­آموزان

از نکات بسیار مهم در ایجاد محیط آموزش آرامش دانش­آموزان است. اگر دانش­آموزان در کلاس احساس آرامش نکنند، زحمات معلمان زن گرامی به بار نخواهد نشست. نحوه رفتار، گفتار و حتی نگاه معلم در این باره تأثیر ویژه­ای دارد. اگر جو اضطراب و تحکیم بر کلاس حاکم باشد یا در مقابل هیچ کنترلی نباشد و کلاس خسته­کننده شود دچار هرج و مرج شده و در نهایت به عدم توجه به مطالب ارائه شده می­انجامد. یکی از مسائل قابل ذکر در هنر معلمان زن سهیم­کردن تمام دانش­آموزان در کلاس و فعالیت­های آموزشی است. در این میان حتی می­تواند دانش­آموزان نافرمان و بازیگوش را با دادن مسوولیت­های گوناگون نظیر کنترل تکالیف، حضور و غیاب، توزیع و جمع­آوری برگه­های امتحانی و ارتباط با دفتر مدرسه تحت کنترل درآورد.

توجه معلم به دانش­آموزان تأثیر قابل ملاحظه­ای بر آن­ها دارد. حتی یک نگاه یا تشویق زبانی ساده یا انتقاد در خلوت و به دور از مطرح­شدن در جمع دانش­آموزان بسیار می­تواند مؤثر واقع شود.

گاهی اوقات معلم سوالی می­پرسد که چند تن از دانش­آموزان داوطلبانه پاسخ می­دهند. در این میان احتمالاً چندین پاسخ اشتباه است، اما راه مناسب در برخورد این است که معلم تمام پاسخ­ها را بشنود و با شنیدن پاسخ اشتباه آن را نفی نکند. پس از اتمام پاسخ درست را با تشویق دانش­آموز مورد نظر بیان کند.

به این ترتیب دانش­آموزان انگیزه لازم برای شرکت در مباحث کلاس و فکر کردن به منظور یافتن راه حل­ها و پاسخ­های مناسب را از دست نمی­دهند و همواره رقابتی سالم در پیشرفت خواهند داشت. از طرف دیگر نحوه صحبت معلم با وجود این که الگوی دانش­آموزان است، اما بهتر است در حد سن و سال و شرایط دانش­آموزان باشد. برای مثال بهتر است معلمان زن گرامی در مثال­هایشان از مواردی قابل لمس برای شاگردانشان استفاده کنند که مورد توجه و علاقه آن­ها نیز باشد و توجه آن­ها را به مسأله افزایش دهد. به عنوان نمونه در میان دانش­آموزان پسر دبستانی که فوتبال و مسابقه و رقابت جایگاه ویژه­ای دارد، می­توان برای مرور درس­ها در انتهای وقت کلاس گروه­بندی کرد و گروه­ها را با عنوان تیم­های گوناگون ورزشی نامید. سپس سوال­ها را از تیم­ها پرسید. در این صورت دانش­آموزانی که در هرتیم حضور دارند، به منظور بالا­رفتن رتبه تیمشان سعی بیشتری در پاسخ دادن خواهند کرد و به­تدریج از قبل با مطالعه بیشتر خود را آماده­تر می­کنند (کمالی،۱۳۸۷، ص۲۵).

توجه معلم به مسائل و ویژگی­های فردی دانش­آموزان نیز از جمله مواردی است که آن­ها را تشویق به حضور مؤثرتر در کلاس درس می­کند. نحوه برخورد معلم با دانش­آموز خجالتی و بی­پروا متفاوت است و نحوه تشویق و تنبیه­ها نیز گوناگون اعمال می­شود و این خود از جمله هنرهای معلمان زن سخت­کوش و گرامی است.

یکی از بهترین کارهایی که یک معلم می­تواند انجام دهد این است که شاگردانش را باور کند و آن­ها را دست کم نگیرد. اگر به هر یک از شاگردان با توجه به علایق­شان موضوعی برای تحقیق داده شود تا به بررسی و مطالعه آن بپردازند، کلاس شاداب و سرزنده خواهد بود. برای مثال اگر هریک از دانش­آموزان مدتی وقت داشته باشد تا سر فرصت به تحقیق درباره حیوان مورد علاقه خود بپردازد و آن را از جهت زیستگاه، نوع خوراک، وسیله دفاع، زمان تولیدمثل و موارد دیگر مورد بررسی قرار دهد و موضوع هر نفر هم با دیگری فرق داشته باشد، نتیجه بهتر دارد و ماندگاری آن در ذهن طولانی­تر است. وقتی بچه­ها از چیزی هیجان زده هستند، بهترین وقت صحبت و آموزش به آن­هاست. حتی اگر موضوع تولد یک کودک دیگر در خانواده باشد می­توان در این زمان هیجان مسائل بسیاری از جمله کمک به هم­نوع، محبت به خانواده و نحوه رفتار در تعامل­ها را آموزش داد. تمامی این­ها به همراه بسیاری از مسائل حاشیه­ای و رفتار با دانش­آموزانی از خانواده­ها و شخصیت­های متفاوت، موجب متمایز کردن شغل معلمی با سایر مشاغل است و همین­جاست که ارزش معلم مشخص می­شود (کمالی،۱۳۸۷،ص۲۶).

مطلب مشابه :  مهارت حل مساله در روابط زناشویی

کارهایی که یک معلم باید در کلاس از آن­ها پرهیز نماید:

۱- دوست شدن افراطی با شاگردان وقتی که در کلاس هستید:

رفتار دوستانه لازمه­ی تدریس موفق در کلاس است اما دوستی با شاگردان یک بده بستان پایاپای را می طلبد که این برای یک معلم صورت خوشی نخواهد داشت و شما را در شرایط سختی قرار خواهد داد.

۲- توقف درس و درگیر­کردن دانش­آموزان به مسائل کم­اهمیت:

هنگامی که دانش­آموزان روی مسائل کم­اهمیت با هم درگیر می­شوند دیگر جایی برای رقابت سالم باقی نخواهد ماند.

۳- تحقیر دانش­آموزان و وادار آنان به کاری که شما از او می­خواهید:

تحقیر تکنیک فوق­العاده وحشتناک و زشتی است که یک معلم می­تواند انجام دهد. ممکن است به قدری ناراحت و عصبانی شوند تا در جستجوی راه­هایی برای تلافی­کردن برآیند و این اعتماد آنان را به شما کم خواهد کرد.

 

۴- فریاد زدن در کلاس:

وقتی فریاد می­کشید شما مبارزه را باخته­اید. این بدان معنانیست که شما نباید گاهگاهی صدای خود را بلند کنید. اما معلمان زنی که مکرراً فریاد می­زنند هرگز نخواهند توانست کلاس خود را به خوبی اداره کنند.

۵- برخورد متفاوت با شاگردان:

عدالت در کلاس از اهم موضوعات تدریس و کلاس­داریست. سعی کنید در کلاس نسبت به همه­ی دانش­آموزان نظر یکسان و عدالت محور داشته باشید هستید و کودکانی وجود دارند که شما آن­ها را بیش از دیگران دوست دارید اما باید سعی کنید هرگز این حالت در کلاس رخ ندهد. همه­ی دانش­آموزان را یکسان صدا بزنید. مجازات شاگردانی را که دوست دارید کاهش ندهید.

۶- وضع قوانینی که اساساً ناعادلانه هستند:

بعضی وقت­ها قوانین خود به خود می­توانند شما را در موقعیت­های بدی قرار دهند، مثلاً، اگر یک معلم قانونی وضع کند که براساس آن پس از زنگ هیچ کاری برای انجام دادن وجود نداشته باشد این قانون می­تواند یک موقعیت مشکلی را ایجاد کند حال اگر یک شاگرد دلیل منطقی داشته باشد چه می­شود؟ از این گونه موقعیت­ها باید به شدت پرهیز کرد.

۷- سپردن کنترل خود به دست شاگردان:

هر تصمیمی در کلاس باید به دلایلی توسط شخص شما اتخاذ شود. به­طور مثال شاگردان سعی می­کنند از دست امتحان رها شوند. اما شما نباید بگذارید که چنین اتفاقی بیافتد مگر اینکه دلیل منطقی وجود داشته باشد. اگر شما به همه­ی تقاضاها جواب مثبت دهید و تسلیم شوید به راحتی کنترل کلاس را از دست خواهید داد.

۸- غیبت و شکوه از همکاران و معلمان زن دیگر نزد دانش­آموزان

اغلب اتفاق می­افتد که شما مطالبی را از شاگردان می­شنوید درباره­ی معلمان زنی که فکر می­کنید تدریس خوبی ندارند اما شما باید از بحث در این مورد پرهیز کنید و ایده­های خود را به خود معلمان زن یا به مدیر انتقال دهید آنچه که به شاگردانتان می­گویید محرمانه نیست و پخش می­شود.

۹- نمره دادن بدون استدلال منطقی:

اطمینان حاصل کنید که قوانین هماهنگی برای نمره­دادن دارید. اجازه ندهید شاگردان پس از پایان کلاس جهت گرفتن نمره کامل شما را به چالش بکشند زیرا این کار انگیزه لازم را برای انجام دادن کاری به موقع از بین می­برد. هنگام نمره دادن به تکالیف از شیوه­های عینی استفاده کنید این کار به شما کمک می­کند که دلایل منطقی برای نمرات دانش­آموزان داشته باشید.

۲-۲-۱۱ استرس معلمان زن[۲]

تدریس حرفه بسیار جالبی است در عین حال پرچالش و دشوار که امکان بروز استرس در آن زیاد است. استرس آموزگار را می­توان تجربه آموزگار از احساسات منفی ناخوشایند از قبیل خشم، ناراحتی، اضطراب، افسردگی و عصبیت ناشی از برخی جنبه­های کاری یک آموزشگاه تعریف کرد. استرس زیاد در امر تدریس می­تواند نتایج ناخوشایندی به همراه داشته باشد از جمله اینکه استرس طولانی مدت در امر تدریس باعث می­شود معلم از کارش لذت نبرد در نتیجه وقت و نیروی کمتری صرف کار آموزش نماید و از کیفیت کار کاسته شود دوم اینکه معلم وقتی استرس را تجربه می­کند روی کیفیت ارتباط با دانش­آموزان کلاس تأثیر منفی می­گذارد علاوه بر این­ها استرس طولانی مدت می­تواند به بیماری منجر گردد (کریاکو و دیگران[۳]،۱۹۷۸ به نقل از قرچه داغی).

[۱] Class management

[۲] Teacher stress

[۳] Craiko & et.al