پایان نامه نقش عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی ادراک شده در نیمرخ آسیب‌های روانی زنان مجرد و متأهل

0 Comments

دانشگاه آزاد

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد علوم و تحقیقات آذربایجان‌شرقی

پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

رشته: روانشناسی

گرایش: عمومی

عنوان:

نقش عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی ادراک شده در نیمرخ آسیب‌های روانی زنان مجرد و متأهل

در فایل دانلودی نام نگارنده و استاد راهنما موجود است

زمستان 1392

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی ادراک شده در نیمرخ آسیب‌های روانی زنان مجرد و متأهل می‌باشد.

پژوهش حاضر از نوع تحقیقهای توصیفی است. جامعه آماری زنان مجرد و متأهل بالای 30 سال شاغل در دو معاونت بهداشتی و درمانی دانشگاه علوم پزشکی شهرستان تبریز بود که 240 نفر از زنان مجرد و متأهل بالای 30 سال به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و پرسشنامه‌های بررسی عوامل زمینه‌ای، حمایت اجتماعی ادراک شده SCL90-R توسط افراد شرکت‌کننده تکمیل گردید. داده‌های پژوهش با بهره گرفتن از نرم‌افزار SPSS و تحلیل واریانس چندمتغیره، آزمون t و روش رگرسیون چندگانه، آزمون خی‌دو مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

یافته‌های بدست آمده از این پژوهش نشان داد بین زنان مجرد و متأهل از نظر طبقه اجتماعی ـ اقتصادی، معاشرت خانواده و حمایت اجتماعی ادراک شده تفاوت معنی‌دار وجود دارد و در خرده‌مقیاس حمایت خانواده هر دو گروه تقریباً مشابه هستند. بررسی نیمرخ آسیب روانی دو گروه نشان داد که شکایتهای جسمانی در گروه متأهل نسبت به گروه مجرد بیشتر و در خرده‌مقیاس اضطراب هر دو گروه تقریباً مشابه و در سایر خرده‌مقیاسهای SCL90 گروه مجرد نسبت به گروه متأهل بالاتر هستند. اثرات ترکیبی عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی ادراک شده در زنان مجرد، شکایتهای جسمانی و پرخاشگری و در گروه متأهل شکایتهای جسمانی، پرخاشگری و وسواس را پیش‌بینی نمی‌کنند ولی سایر خرده‌مقیاسها را پیش‌بینی می‌کنند. حمایت دیگران نقش مثبت معنی‌داری در روان‌پریشی و ترس مرضی زنان مجرد دارد. زنان مجرد در مقایسه با زنان متأهل از طبقه اجتماعی ـ اقتصادی، معاشرت خانواده و حمایت اجتماعی ادراک شده پایین‌تری برخوردارند. میزان آسیب‌پذیری روانی زنان مجرد نسبت به زنان متأهل بیشتر است.

کلید واژه‌ها: طبقه‌ اجتماعی ـ اقتصادی، معاشرت خانواده، ارزش‌های سنتی ازدوج، حمایت اجتماعی، سن ازدواج

 

فهرست مطالب

عناوین صفحه

فصل اول

(کلیات تحقیق)

1-1- مقدمه 2

1-2- بیان مسئله 4

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق 9

1-4- اهداف تحقیق 10

1-4-1- هدف کلی 10

1-4-2- اهداف اختصاصی 10

1-5- سوالات پژوهش 11

1-6- فرضیه‌های پژوهش 11

1-7- متغیرهای پژوهش و تعریف مفهومی عملیاتی 12

1-7-1 – حمایت اجتماعی ادراک شده 12

1 -7-2- عوامل زمینه‌ای اجتماعی 12

1-7-3- آسیب‌های روانی 14

فصل دوم

(مبانی نظری و پیشینه پژوهش)

2-1 – مقدمه 19

2-2- تجرد دختران، علل و پیامدهای اجتماعی، روانشناختی آن 20

2-3- آسیب روانی 23

2-3-1- دیدگاه‌های رایج در مورد ایجاد آسیب‌های روانی 23

2-3-2- آسیب روانی در زنان مجرد و متأهل 24

2- 3-3- تجرد و اختلالات روانشناختی فیزیولوژیایی 27

2-3-4- انواع آسیبهای روانی 28

2-3-4-1- شکایت‌های جسمانی 28

2-3-4-2- وسواس و اجبار 29

2 -3-4-3- حساسیت در روابط متقابل 29

2-3-4-4- روان‌پریشی 29

2-3-4-5- اختلال پارانوئید 30

2 -3-4-6- ترس مرضی 30

2-3-4-7- اضطراب 30

2 -3-4-8- افسردگی 31

2-3-4-9- پرخاشگری 31

2-4- حمایت اجتماعی ادراک شده 32

2-4-1- انواع حمایت اجتماعی 32

2-4-1-1- حمایت عاطفی 33

2-4-1-2- حمایت ارزشی 33

2-4-1-3- حمایت عملی و مادی 33

2-4-1-4- حمایت اطلاعاتی 33

2-4-1-5- حمایت شبکه‌ای 34

2-4-2- چگونگی تأثیر حمایت اجتماعی بر سلامت 34

2-4-3- تحقیقات مربوط به حوادث زندگی در ایجاد استرس 37

2-4-4- حمایت اجتماعی در زنان مجرد و متأهل 37

2-4-5- دیدگاه‌های مربوط به حمایت اجتماعی بر سلامت 38

2-5- عوامل زمینه‌ای اجتماعی 39

2-5-1- طبقه‌ اجتماعی ـ اقتصادی خانواده و نقش آن در تجرد 40

2-5-2- معاشرت و ارتباط اجتماعی خانواده و تأثیر آن در تجرد دختران 41

2-5-2-1- ارتباط احساس برانگیز 42

2-5-2-2- فرا ارتباط 42

2-5-3- پای‌بندی به ارزش‌ها و هنجارهای سنتی ازدواج و تجرد دختران 43

2-5-4- برخی تئوری‌های اجتماعی مؤثر در افزایش ازدواج و تجرد دختران 44

2-5-4-1- تئوری کارکردگرایی دورکیم 44

2-5-4-2- تئوری مدرنیزاسیون ویلیام گود 45

2-5-4-3- تئوری نوگرایی آنتونی گیدنز 46

2-5-4-4- تئوری فردگرایی آلکسی دوتوکویل 46

2-6- نتیجه‌گیری از پژوهش‌های نظری و عملی 47

فصل سوم

(روش‌شناسی تحقیق)

3-1- مقدمه 49

3-2- روش تحقیق 49

3-3- جامعه‌آماری و نمونه‌گیری 49

3-4- روش‌ نمونه‌گیری 50

3-5- ابزارهای گردآوری داده‌ها 50

3-5-1- مقیاس R-90Scl 50

3-5-2- پرسشنامه بررسی عوامل زمینه‌ای اجتماعی 50

3-5-3- مقیاس‌ چندوجهی حمایت اجتماعی ادراک شده 51

3-6- شیوه اجرای تحقیق 51

3-7- تجزیه و تحلیل داده‌ها 52

فصل چهارم

(یافته‌های تحقیق)

4-1- مقدمه 54

4-2- تحلیل آماری فرضیه‌های پژوهشی 54

فصل پنجم

(بحث و نتیجه‌گیری)

5-1- مقدمه 80

5-2- بحث و نتیجه‌گیری سوال پژوهشی اول 81

5-3- بحث و نتیجه‌گیری سوال پژوهشی دوم 82

5-4- بحث و نتیجه‌گیری فرضیه اول 83

5-5- بحث و نتیجه‌گیری فرضیه دوم 84

5-6- بحث و نتیجه‌گیری فرضیه سوم 85

5-7- بحث و نتیجه‌گیری فرضیه چهارم 87

5-8- محدودیتهای تحقیق 88

5-9- پیشنهادهای کاربردی تحقیق 88

5-10- پیشنهادهای پژوهشی تحقیق 89

5-11- نتیجه‌گیری کلی 90

منابع 91

پیوست‌ها

پیوست الف ـ پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک شده 98

پیوست ب ـ پرسشنامه بررسی عوامل زمینه‌ای اجتماعی 99

پیوست پ ـ مقیاس R-90 Scl 104

پیوست ت ـ فرم معرفی دانشگاه جهت همکاری 108

پیوست ث ـ فرم معرفی همکاری به معاونت بهداشتی 109

پیوست ج ـ فرم معرفی به بیمارستان‌ها 110

چکیده انگلیسی 111

فهرست جداول

عناوین صفحه

جدول (4-1) آزمون کای اسکوئر  54

جدول (4-2) جدول توافقی تاهل و طبقه اجتماعی ـ اقتصادی 55

جدول (4-3) میانگین‌ها و انحراف استاندارد معاشرت اجتماعی خانواده 56

جدول (4-4) نتایج آزمون t مستقل برای مقایسه معاشرت اجتماعی خانواده 56

جدول (4-5) میانگین‌ها و انحراف استاندارد حمایت اجتماعی 57

جدول (4-6) آزمون لامبدای ویلکز 57

جدول (4-7) خلاصه تحلیل واریانس تک‌متغیره مولفه‌های حمایت اجتماعی 58

جدول (4-8) میانگین‌ها و انحراف استاندارد آسیب روانی 59

جدول (4-9) آزمون لامبدای ویلکز 60

جدول (4-10) خلاصه تحلیل واریانس چندگانه مولفه‌های آسیب روانی 60

جدول (4-11) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات افسردگی بر اساس متغیرهای پیش‌بینی 61

جدول (4-12) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 61

جدول (4-13) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی افسردگی بر اساس عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 62

جدول (4-14) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات متغیر ملاک وسواس بر اساس متغیرهای پیش‌بین 63

جدول (4-15) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 63

جدول (4-16) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی وسواس بر اساس متغیر عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 64

جدول (4-17) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات اضطراب بر اساس متغیرهای پیش‌بین 64

جدول (4-18) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 64

جدول (4-19) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی اضطراب بر اساس عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 65

جدول (4-20) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات روان‌پریشی بر اساس متغیرهای پیش‌بین 65

جدول (4-21) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 65

جدول (4-22) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی روان‌پریشی بر اساس عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 66

جدول (4-23) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات حساسیت در روابط متقابل بر اساس متغیرهای پیش‌بین 66

جدول (4-24) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 67

جدول (4-25) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی حساسیت در روابط بر اساس عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 67

جدول (4-26) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات متغیر ترس مرضی بر اساس متغیرهای پیش‌بین 68

جدول (4-27) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 68

جدول (4-28) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی ترس مرضی بر اساس عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 69

جدول (4-29) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات افکار پارانوئید بر اساس متغیرهای پیش‌بین 69

جدول (4-30) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 69

جدول (4-31) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی افکار پارانوئید بر اساس عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 70

جدول (4-32) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات افسردگی بر اساس متغیرهای پیش‌بین 71

جدول (4-33) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 71

جدول (4-34) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی افسردگی بر اساس عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 72

جدول (4-35) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات روان‌پریشی بر اساس متغیرهای پیش‌بین 72

جدول (4-36) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 72

جدول (4-37) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی روان‌پریشی بر اساس متغیر عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 73

جدول (4-38) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات حساسیت در روابط بر اساس متغیرهای پیش‌بین 73

جدول (4-39) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 73

جدول (4-40) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی حساسیت در روابط بر اساس متغیر عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 74

جدول (4-41) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات ترس مرضی بر اساس متغیرهای پیش‌بین 74

جدول (4-42) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 75

جدول (4-43) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی ترس مرضی بر اساس متغیر عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 75

جدول (4-44) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات افکار پارانوئید بر اساس متغیرهای پیش‌بین 76

جدول (4-45) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 76

جدول (4-46) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی افکار پارانوئیدس بر اساس متغیر عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 77

جدول (4-47) خلاصه تحلیل رگرسیون نمرات اضطراب بر اساس متغیرهای پیش‌بین 77

جدول (4-48) خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون 77

جدول (4-49) ضرایب استاندارد و غیراستاندارد رگرسیون مربوط به پیش‌بینی اضطراب بر اساس متغیر عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی 78

فهرست نمودارها

عناوین صفحه

نمودار (4-1) مقایسه نیمرخ آسیب روانی زنان مجرد و متأهل 61

فصل اول

کلیات تحقیق

1-1- مقدمه

ازدواج بی‌گمان مقدس‌ترین کلمه زندگی و شیرین‌ترین خاطره هر فرد در عمر خویش است. ازدواج، پیوندی آسمانی در عرصه زندگانی است که سلامت روح و روان و خوشبختی و بهروزی زن و شوهر را تضمین می‌کند. متأسفانه در سالهای اخیر عوامل مختلفی از آن جمله نبود زمینه اشتغال، اسکان، ادامه تحصیل، بالا رفتن هزینه‌های زندگی، دگرگون شدن معیارهای انتخاب همسر، عوامل اجتماعی فرهنگی، اقتصادی و … سبب افزایش سن ازدواج و حتی ناتوانی بسیاری از دختران و پسران برای ازدواج شده است. همچنین تجملاتی شدن مراسم ازدواج که بسان مانعی آهنین در مقابل جوانان قرارگرفته، آیین‌های توخالی وبی هویت، انتظارات نامعقول، هزینه‌های سرسام‌آور و چشم و هم چشمی‌ها، جوانان را از ازدواج باز می‌دارد (حیدریان، 1386).

طی تحقیقات انجام شده توسط کاظمی‌پور (1383) سن ازدواج دختران در ایران از سال 1345به بعدبه تدریج افزایش یافته است و از 18.4 سال به 23.2 سال، در سال 1381 رسیده است. طبق تحقیقات وی بین ازدواج، سواد، تحصیلات، قومیت، محل سکونت و به طور کلی پایگاه اجتماعی ـ اقتصادی افراد رابطه وجود دارد نیز تغییرات سنی جمعیت (عدم تناسب سنی بین زنان و مردان ازدواج نکرده) از عوامل تأثیرگذار بر تغییرات سن ازدواج دختران در ایران بوده است.

ازدواج تأثیرات بسیار مثبتی بر روح و روان انسان دارد. از نظر علمی،‌ پزشکی ثابت شده است که افراد متأهل، کمتر در معرض خطرات روحی روانی چون افسردگی قرار دارند. اداره بهداشت عمومی ‌آمریکا طی تحقیقات علمی درباره ارتباط سلامت روان و ازدواج به این نتیجه رسیده است که بین «سلامت روانی» و «ازدواج» ارتباط معنی داری وجود دارد و افراد متأهل در مقایسه با افراد مجرد در وضع بهتری از سلامت روانی قراردارند و درصد کمی ‌از آنان به بیماریهای روحی و روانی مبتلا می‌شوند (حیدریان، 1384).

یکی از عواملی که تاثیر منفی روی سلامت روح و روان دارد ازدواج دیر هنگام است. ازدواج دیرهنگام در ایران جنبه اجتماعی دارد اما پیامدهای آن روانشناختی و زیست شناختی است (فدایی، 1384). تاخیر از دواج و به دنبال آن پدیده تجرد عوارض جبران‌ناپذیری را متحمل جامعه و جوانان می‌کند. . طبق تحقیقات و گزارشات موسسه بهداشت و سلامت‌روان (1980)، مشکلات اجتماعی زنان بیشتر از مردان است و زنان در جامعه با مشکلات به مراتب بیشتر از مردان روبرو هستند، لذا میزان آسیب پذیری روانی این قشر در جامعه بیشتر از مردان است.

زنان مجرد در مقایسه با زنان متأهل مشکلات زیادی را متحمل می‌شوند که نابسامانی‌های زیادی را برای آنها بوجود می‌آورد که این نابسامانی‌ها در آنها منجر به آسیب‌های روانی و جسمانی می‌شود. مهمترین پیامد منفی تجرد و عدم ازدواج دختران برای آنان عبارتنداز: احساس تنهایی و انزوا، احساس افسردگی و سرخوردگی و نیز احساس بی انگیزگی، پوچی و بی‌هدفی در زندگی، محرومیت از داشتن فرزند و سرکوب احساسات و عواطف مادری، محدودیت و نداشتن آزادی دخالت دیگران در کارها (حبیب پورگتابی، 1386).

زنان مجرد به لحاظ تجرد و برخورداری ناکافی از حمایت‌های اجتماعی در مقایسه با زنان متأهل در معرض آسیب‌های روانی و جسمی ‌قرار دارند. اگر یگانگی اجتماعی ضعیف باشد، در این صورت افراد از حمایت اجتماعی بی‌بهره می‌شوند و از همین روی سلامتشان در خطر می‌افتد. برعکس حمایت اجتماعی زیاد، افراد را از بیماری درامان نگه می‌دارد (آمسترانگ[1]، 1372).

روی هم رفته به نظر می‌رسد دختران مجرد سن بالا به لحاظ برخورداری ناکافی از حمایت‌های اجتماعی از طرف دوستان، جامعه، نزدیکان به لحاظ تجرد از یک سو و عوارض و لطمات ناشی از تجرد که بیشتر جنبه اجتماعی داشته و ناشی از تفاوت‌های جایگاه اجتماعی ـ اقتصادی خانواده، تغییرات ارزشی الگوی ازدواج، سنت، الگوهای فرهنگی حاکم بر ازدواج و انتخاب همسر، الگوی معاشرت اجتماعی خانواده (درون‌گرا و برون‌گرا بودن خانواده) و … می‌باشد، در معرض انواع فشارهای روانی، استرس، اضطراب و سایر آسیب‌های روانی – زیستی هستند.

1-2- بیان مسئله

یکی از اساسی‌ترین مقوله‌های حیات بشری مسائل مربوط به خانواده و زنان است. به میزان توجه به موضوع زنان و خانواده، جامعه، از سلامت و پویایی و تعالی برخوردار می‌گردد و بدون توجه و اهتمام به مسائل این گروه، امکان برخورداری از نسلی سالم، خلاق و پرتحرک و پویا وجود ندارد چرا که زنان نیمی ‌از پیکره جامعه‌اند و تاثیری مستقیم درسعادت و شقاوت نیم دیگر این پیکر دارند. لذا توجه به مسائل زنان در واقع یعنی توجه به تمامی‌ پیکره انسانی. زنان پایه واساس شکل‌دهی خانواده و جامعه هستند و در صورت هرگونه تغییر و تحول در جامعه، بالطبع شاهد تغییراتی در این نهاد نیز هستیم. افزایش سن ازدواج دختران و بروز پدیده تجرد در بین آنان از زمره این تحولات است که در نتیجه تغییرات کلان در سطح جامعه حادث شده است. زمان ازدواج و تشکیل خانواده از عوامل مختلفی تاثیر می‌پذیرد. توسعه و نوسازی در دنیای جدید، با تغییر سریع و قابل توجه شرایط اجتماعی و اقتصادی افراد، تغییر در زمان ازدواج و تأخیر آن را موجب شده است.

فروپاشی نظام‌های خانوادگی گسترده، جایگزینی اقتصاد تجاری و صنعتی به جای اقتصاد کشاورزی سنتی، پیچیده‌تر شدن تقسیم کار اجتماعی، گسترش تحصیلات همگانی و مشارکت بیشتر زنان در فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی خارج از خانه، عواملی هستند که در تأخیر ازدواج نقش دارند (محمودیان، 1383). در تحقیقی که توسط حبیب پورگتابی (1386) در مورد علل بالا رفتن سن ازدواج دختران و پیامدهای تجرد قطعی برای آنها در گروه سنی 33 ساله به بالا انجام گرفت، مهمترین دلایل تجرد و عدم ازدواج پاسخگویان: پیدانکردن فرد مورد علاقه و دلخواه (43%)، عدم تفاهم اخلاقی و اختلاف طبقاتی از یک طرف و غرور کاذب و ایده‌‌ال‌گرایی (3/15%)، سخت‌گیری خانواده‌ها (6/7%)، عدم علاقه شخصی به تشکیل خانواده وقبول مسئولیت زناشویی ازیک طرف و عدم استقلال و مسئولیت پذیری پسران امروزی و وابستگی آنها به خانواده و قبول زناشویی از طرف دیگر (1/5%)، به ترتیب مهمترین دلایل تجرد دختران و تاخیر ازدواج در بین آنان بوده‌اند. طبق نتایج این تحقیق، 3/43 % از پاسخگویان از اینکه تاکنون ازدواج نکرده‌اند احساس ندامت کرده‌اند.

طبق پژوهش انجام شده توسط صمدی‌راد (1384)، روی 544 نفر از زنان هرگز ازدواج نکرده در گروه سنی 28 تا 55 سال، ازدواج نکردن و نداشتن همسر، مشکل بزرگ و اساسی اغلب دختران مجرد نیست بلکه بیشتر آنان وابستگی به خانواده پدری ونداشتن استقلال مالی یا در آمد شخصی را مهمترین مشکل خود می‌دانند. در این تحقیق بیشتر دختران ازدواج را یک امر ضروری دانسته و معتقدند که محدوده سنی مشخصی برای ازدواج وجود دارد که سن ازدواج نباید از آن محدوده بگذرد. بیشتر دختران معتقد بودند که امکان زندگی بدون دغدغه خاطر و نگرانی برای دختران مجرد در جامعه وجود ندارد. لذا تمایلی به جدا شدن از خانواده، علیرغم داشتن سن بیش از 28 سال، ندارند. اکثر دختران در این تحقیق حمایت‌های قانونی و سیاستهای اجتماعی را تبعیض آمیز و ناکافی دانسته و نداشتن مسکن مستقل و وجود نگرش‌های افراطی و اشتباه در مورد زندگی مستقل زنان مجرد، از مشکلات دختران بی‌همسر بوده است.

فرگوسن (2000)، در تحقیق خود با عنوان چالش سنتی که تعدادی از زنان امریکایی، چینی، ژاپنی ازدواج نکرده را بررسی کرده، به این نتیجه رسیده است که چگونگی زندگی زناشویی والدین، موقعیت این زنان به عنوان دختر بزرگ خانواده و یا تنها دختر، اهداف تحصیلی و فقدان خواستگار مناسب از جمله عواملی است که بر عدم تمایل آنها به ازدواج تاثیر گذاشته است. به گفته «فرگوسن» بر اساس تحقیقات محققینی مانند «گرسون» گولدشر و «ویت» دو عامل در تأخیر زمان ازدواج و عدم ازدواج زنان تاثیر بسیار داشته است، این دو عامل عبارت بودند از: تلاش برای تحصیلات بالا و شغل مناسب.

پدیده افزایش سن و در ادامه بروز تجرد در دختران باعث اختلال در کارکرد طبیعی نهاد خانواده شده و به دنبال این امر به طور طبیعی شاهد وجود نابسامانیهایی در جامعه خواهیم شد، نابسامانی‌هایی چون بحران میل جنسی، فسادهای اجتماعی، فرار دختران و … (حبیب پورکتابی، 1386). از عوارض نابسامانیهایی که در نتیجه پدیده تجردبه وجود می‌آید و حائز اهمیت است، می‌توان آسیب‌های روانی را اشاره نمود. در پژوهش‌های گسترده چسلر[2] و همکاران گزارش شده که در سالهای اخیر بیشتر مراجعان به درمانگاه های روانی را زنان تشکیل می‌دادند. پژوهش‌ها در دهه اخیر نشان می‌دهد که میزان ابتلا زنان به بیماریهای روانی بیشتر است. از 35 پژوهش انجام گرفته در این زمینه توسط گوو، در 34 مورد میزان بیماریهای روانی زنان بیشترازمردان است. به طور کلی به تعبیر روان‌پژوهان بیماریهای روانی موجب بی‌نظمی‌هایی در رفتار می‌شود و چنین افرادی به عنوان شخصیتهای ناهنجاریاناسازگار معرفی می‌شوند (معین‌الاسلام، 1390). در تحقیق انجام شده توسط فیاضی بردبار، مخبر و حجت (1385) به این نتیجه رسیدند که فاکتورهایی نظیر جنسیت، تأهل نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش آسیب‌شناسی روانی دارد.

یکی از عوامل مؤثر در بروز اختلالات روانی ناکامی‌ها هستند وقتی که تلاشهای فرد برای رسیدن به هدف بی‌نتیجه می‌مانند ناکامی ‌رخ می‌دهد ناکامی‌ها می‌توانند ناشی از احساس تبعیض و بی‌عدالتی، احساس تنهایی، احساس ضعف، احساس بی‌کفایتی و … باشند. ناکامیها و فشارهای روانی در رسیدن به اهداف، استرس‌آفرین هستند که به نوعی موجب اختلال روانی می‌شود (آزاد، 1389). در تحقیق انجام شده توسط چارلز، پیزا، موگل، اسلیوینسکی و آلمیدا (2013)، روی 711 نفر در گروه سنی 25 تا 47 سال آزمودند که چگونه سطوح هیجانات منفی روزمره و واکنشهای هیجانی درپاسخ به استرسهای روزانه، اختلالات هیجانی عمومی‌ و اختلالات اضطرابی و افسردگی و سایر اختلالات روانی را پیش بینی می‌کنند.

تجرد و افزایش سن ازدواج به عنوان استرسور عمل می‌کند. استرسهای به ظاهر کوچک و بی‌اهمیت در طولانی مدت باعث اختلال درسلامت روانی و آسیبهای روانی می‌شوند که از جمله آسیب‌های روانی می‌توان شکایت‌های جسمانی یا اختلالات روان تنی، وسواس و اجبار، حساسیت در روابط متقابل، پرخاشگری، ترس مرضی، افسردگی، اضطراب، افکار پارانوئید و روان‌پریشی را نام برد که به انحاء مختلف موجب اختلالات کارکردی، رفتاری، شناختی، اجتماعی در فرد می‌شوند.

اداره بهداشت عمومی ‌آمریکا طی تحقیقاتی علمی ‌درباره ارتباط سلامت روان و ازدواج به این نتیجه رسیده است که بین «سلامت روان» و «ازدواج» ارتباط معنی‌داری وجود دارد و افراد متأهل در مقایسه با افراد مجرد در وضع بهتری از سلامت روانی قرار دارند و درصد کمی ‌از آنان به بیماری‌های روحی روانی مبتلا می‌شوند این نهاد، سلامت و بهداشت روانی، انس و آرامش و جایگاه شغلی و اقتصادی را ازدیگر مزیتهای ازدواج می‌داند (به نقل از حیدریان، 1384). اگر به وسیله ازدواج در سن مناسب، نیازهای جنسی طبیعی برآورده نشود، دو راه وجود داردکه هر دو نامناسب هستند: نخست آن که امکان دارد عده‌ای به روش های انحرافی و یا روابط خارج از شرع و عرف جامعه متوسل شوند که زیانهای مختلف آن کاملاً آشکار است. دوم اینکه سعی در انکار غریزه جنسی کنند که هر چند ممکن است به ظاهر در این کار موفق شوند اما پیامدهایی به شکل اختلالات روانی و رفتاری درپی خواهد داشت، که از جمله آنها می‌توان حالت‌های تحریک‌پذیری، پرخاشگری شدید و یا گوشه‌گیری افراطی را ذکر کرد (فدایی، 1384).

از جمله عواملی که درسلامت روانی زنان وآسیب‌پذیری آنها بسیار مهم است، کیفیت بهره‌مندی از عوامل زمینه‌ای اجتماعی و حمایتهای اجتماعی است. کیفیت برخورداری زنان مجرد از حمایت‌های اجتماعی و عوامل زمینه‌ای اجتماعی متفاوت از زنان متأهل می‌باشد. لذا زنان مجرد در معرض آسیب‌های روانی بیشتری در جامعه نسبت به زنان متأهل قرار دارند.

از جمله عوامل زمینه‌ای مهم که در بروز مشکل تجرد دختران و متعاقب آن آسیب‌های روانی زنان مجرد تاثیرگذار بوده و نقش عمده‌ای ایفا می‌کنند، عبارتند از:

عوامل میانی: ضعیف شدن هنجارهای سنتی، دگرگونی در الگوی ازدواج، اوضاع اقتصادی واجتماعی جامعه، مشکلات پدید آمده در روند ازدواج.

عوامل خرد: پایگاه اجتماعی و اقتصادی خانواده (شغل پدر، تحصیلات اعضای خانواده و میزان در آمد خانواده)، پایبندی مذهبی، انتظارات از ازدواج، محدودیت در یافتن همسر مناسب، بی‌اعتمادی به جنس مخالف، نگرش به ازدواج ترتیب داده شده یا خودانتخابی، تعداد اعضای خانواده، محدودیت اعمال شده از طرف خانواده‌ها (حبیب پورگتابی، 1386).

طبق تحقیقات انجام شده توسط کاظمی‌پور (1383)، بین سن ازدواج دختران و سواد، تحصیلات و قومیت و محل سکونت و به طورکلی طبقه اجتماعی- اقتصادی افراد ارتباط وجود دارد. هر چقدر خانواده از طبقه اجتماعی- اقتصادی بالاتر برخوردار باشد میزان تجرد دختران در آن کمتر است. زنان مجرد نسبت به زنان متأهل ازحمایت اجتماعی پایین‌تری برخوردار هستند.

پژوهش‌ها در زمینه معنادار بودن رابطه حمایت اجتماعی با سلامت جسمی‌ و روان‌شناختی افراد از سال 1970 آغاز شد زمانی که حمایت اجتماعی به عنوان عامل اصلی ابتلا به بیماری‌های مختلف معرفی گردید. در افراد عادی حمایت اجتماعی در ارتباط با شرایط متعدد پزشکی از قبیل: سرطان، ایدز، ام اس. و اختلالات روان شناختی از قبیل: اضطراب، افسردگی، استرس، اعتیاد، مورد بررسی قرار گرفته است (کرونیستر[3]و همکاران، 2008). کاب[4] (1976)، دریافت که حمایت اجتماعی، نقش حمایتی رابرای افراد در معرض خطرناشی ازحالات متعدد پاتولوژیکی مثل آرتریت‌ها، الکلیسم وافسردگی ایفا می‌کند. حمایت اجتماعی نه تنها رابطه مثبتی باسلامت و بهزیستی و نیز بهبودی پس از وقایع آسیب‌زا دارد بلکه رابطه منفی نیزبا استرس و مرگ و میر دارد (کرونیستر وهمکاران، 2008، پرتی[5] وپترانتونی [6]، 2009، بارکر، 2010، تاکت[7]، 2011).

از این‌رو دختران مجرد سن بالا به لحاظ اینکه از درجه حمایت‌های اجتماعی کمتری نسبت به زنان متأهل برخوردار هستند، این قشر از زنان در معرض آسیب‌پذیری بیشتری قرار دارند. حال با توجه به بررسی‌های انجام شده و وجود یک سری خلاء‌های موجود در زمینه بررسی و حل مشکلات زنان مجرد از لحاظ عوامل زمینه‌ای اجتماعی و حمایت‌های اجتماعی و آسیب‌های جسمانی و روانی ناشی از آن و اهمیت دختران به عنوان قشر حیاتی از جامعه که بنا و فلسفه وجودی خانواده و برخورداری ازنسلی سالم، خلاق، پرتحرک، وابسته به آنها و سلامت جسمانی و روانی آنهاست، و با توجه به خطرات و مشکلات ناشی از پدیده تجرد آنها، که متوجه جامعه و این قشر عظیم است وآسیب به آنهابه منزله آسیب به تمامی پیکره وجود انسانی و جامعه می‌باشد که عوارض جبران‌ناپذیر جسمی، روانی، اجتماعی را متحمل جامعه بشری می کند، و از سویی همواره شاهد این درد بزرگ و رو به فزون درجامعه پیرامون خودکه دل هر دردمندی رابانگاه بصیرت آمیز به درد می‌آورد، این پژوهش در صدد است به این مسئله بپردازد که عوامل زمینه‌ای اجتماعی (طبقه اجتماعی-اقتصادی خانواده، نحوه معاشرت اجتماعی خانواده از نظر درون‌گرا و برون‌گرا بودن، میزان پایبندی به ارزشهای سنتی ازدواج) و حمایت‌های اجتماعی چه نقشی در آسیب‌های روانی زنان مجرد دارد؟ و آیا نیمرخ آسیب‌های روانی زنان مجرد در مقایسه با نیمرخ آسیب‌های روانی زنان متأهل متفاوت است؟

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق

سلامت، توسعه و پایداری و قوام جامعه مستلزم داشتن انسانهای سالم و توانمند است. به میزان توجه به موضوع زنان و خانواده، جامعه از سلامت و تعالی برخوردار می‌گردد و بدون توجه و اهتمام به مسائل و مشکلات این گروه امکان برخورداری از نسلی سالم، خلاق و پرتحرک و پویا وجود ندارد چرا که زنان نیمی از پیکره جامعه هستند و تأثیری مستقیم در سعادت و شقاوت نیم دیگر این پیکره دارند. لذا توجه به مسائل زنان در واقع یعنی توجه به تمامی ‌پیکره انسانی و جامعه.

امروزه یکی از مشکلاتی که جامعه با آن روبرو بوده و به معضل آسیب اجتماعی ـ روان‌شناختی تبدیل گردیده، پدیده افزایش سن ازدواج در دختران و پدیده تجرد در آنهاست.

عوامل مختلفی پدیده تجرد دختران را به وجود می‌آورد از جمله، میزان سواد، تحصیلات، قومیت، محل سکونت و به طورکلی طبقه اجتماعی ـ اقتصادی خانواده. هر چقدر خانواده از طبقه اجتماعی ـ اقتصادی بالاتری برخوردار باشد میزان تجرد دختران در آن کمتر است. برخی از عوامل زمینه‌ای اجتماعی موجود در بروز پدیده تجرد دختران از قبیل فرهنگ رایج جامعه، تغییر معیارهای انتخاب همسر، درون‌گرا و معاشرتی نبودن خانواده، طبقه اجتماعی- اقتصادی خانواده، تغییر در روند رسم و رسوم ازدواج، مدرنیته شدن جامعه و … نقش اساسی را سبب گردیده است (کاظمی‌پور، 1383). زنان مجرددرجامعه، در مقایسه با زنان متأهل از حمایت اجتماعی ساختاری کمتری در مقایسه با زنان متأهل برخوردارند (کاپلان[8] و همکاران، 1994).

سطوح پایین حمایت اجتماعی با افزایش هیجانات منفی و نامطلوب ارتباط دارند (کسلر و مکلود[9]، 1995)، و این هیجانات منفی ممکن است بر سطح برخی از هورمون‌ها و دستگاه ایمنی تاثیر داشته باشند (کوهن[10] و همکاران، 1997، کیکالت- گلاسر[11] و همکاران، 1984).

زنان مجردی که در سنین بالا قرار دارند به دلیل کمبود حمایت اجتماعی و عوارض تجرد مستعد بروز آسیب‌های روانی هستند، آسیب‌هایی چون افسردگی، اضطراب، استرس، وسواس، اختلالات روان ـ تنی و سایر آسیبهای روانی. از آنجایی که توجه به مسائل و مشکلات زنان ازآن جمله زنان مجرد که نقش حیاتی در برخورداری از نسلی سالم، خلاق و پرتحرک داشته و پایه و اساس خانواده و جامعه می‌باشند و سهل انگاری در توجه به این امر مهم، تبعات و عواقب ناگوار و جبران‌ناپذیر را برای جامعه و خانواده‌ها متصور می کند، از طرفی وجود یک سری خلاء‌های موجود در زمینه بررسی و حل مشکلات زنان مجرد در زمینه‌های اجتماعی و آسیب‌های روانی ناشی ازآن که باعث می‌شود علاوه بر تاثیرات منفی و ناگوار روی نیروی فعال و قشر حیاتی و جوان جامعه، متحمل ضرر و زیان‌های فراوان اقتصادی و اجتماعی و تحمل هزینه‌های تشخیصی و درمانی و سایر معضلات اجتماعی گردیم، لذا انجام مطالعات بیشتر در این زمینه و انجام تحقیق حاضر در جهت شناسایی درجه اهمیت و مداخله به موقع پیشگیرانه، ضروری و لازم به نظر می‌رسد.

1-4- اهداف تحقیق

1-4-1- هدف کلی

تعیین نقش عوامل زمینه‌ای اجتماعی و حمایت اجتماعی در نیمرخ آسیب‌های روانی زنان مجرد و متأهل بالای 30 سال

1-4-2- اهداف اختصاصی

1- مقایسه زنان مجرد و متأهل بالای 30 سال از نظر طبقه اجتماعی- اقتصادی خانواده

2- مقایسه زنان مجرد و متأهل بالای 30 سال از نظر نحوه معاشرت اجتماعی خانواده

3- مقایسه زنان مجرد و متأهل بالای 30 سال از نظر حمایت اجتماعی ادراک شده

4- مقایسه نیمرخ آسیب­های روانی زنان مجرد و متأهل بالای 30 سال

5- تعیین سهم هریک از عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی ادراک شده در آسیب­های روانی زنان مجرد بالای 30 سال

6- تعیین سهم هریک از عوامل زمینه‌ای و حمایت اجتماعی ادراک شده در آسیب‌های روانی زنان متأهل بالای 30 سال

1-5- سؤالات پژوهش

1- آیا زنان مجرد بالای 30 سال در مقایسه با زنان متأهل از طبقه اجتماعی ـ اقتصادی پایین‌تری برخوردارند؟

2- آیا زنان مجرد بالای 30 سال در مقایسه با زنان متأهل از معاشرت اجتماعی ‌ـ خانوادگی پایین‌تر برخوردارند؟

1-6- فرضیه‌های پژوهش

1- زنان مجرد بالای 30 سال در مقایسه با زنان متأهل از حمایت اجتماعی ادراک شده پایین‌تری برخوردارند.

2- زناان مجرد و متأهل بالای 30 سال از نظر نیمرخ آسیب‌های روانی متفاوتند.

3- عوامل زمینه­ای و حمایت اجتماعی ادراک شده می­توانند آسیب‌های روانی زنان مجرد را پیش‌بینی کنند.

4- عوامل زمینه­ای وحمایت اجتماعی ادراک شده می‌توانند آسیبهای روانی زنان متأهل را پیش‌بینی کنند.

1-7- متغیرهای پژوهش

الف‌ـ متغیر مقوله‌ای: تجرد و تأهل

ب‌ـ متغیرهای مقایسه‌ای:

1- حمایت اجتماعی ادراک شده

2- عوامل زمینه‌ای اجتماعی در سه سطح

ـ طبقه اجتماعی ـ اقتصادی خانواده

ـ نحوه معاشرت اجتماعی خانواده

ـ پایبندی به ارزش‌های سنتی ازدواج

3- آسیب‌های روانی

 

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

تعداد صفحات : 86

قیمت :  40 هزار تومان

بلافاصله پس از پرداخت، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار میگیرد و  همچنین فایل خریداری شده به ایمیل شما نیز ارسال می شود

پشتیبانی سایت :                 parsavahedi.t@gmail.com

[add_to_cart id=159067]

—-

پشتیبانی سایت :       

*         parsavahedi.t@gmail.com