پایان نامه روانشناسی در مورد : اعتماد اجتماعی

بازار که خود در ایجاد نگرش منفی در میان زائرین سهم بسزایی دارد.
پیمایش
(زائرینی که در سال 83 به مشهد سفر کرده اند )
جدول 1–2- خلاصه پیشینه خارجی
محقق
متغیرهای تحقیق
نتایج
روش تحقیق
کی لازار (2010)
تأثیر تصورات قالبی بر مشکلات جسمی و عوارض قلبی در پیری
تصورات قالبی افراد در جوانی نسبت به پیری با مشکلات و عوارض قلبی و جسمی آنان در پیری رابطه معناداری دارد. ۲۵ درصد از کسانی که تصورات قالبی منفی تری از دوران پیری داشتند،از مشکلات قلبی یا سکته مغزی رنج می بردند؛ در حالیکه این رقم در شرکت کنندگان با تصورات قالبی مثبت تنها ۱۳ درصد بود.
مطالعه طولی
(۴۴۰ شرکت کننده، ۱۸ تا ۴۹ ساله در شهر نیویورک که طی چند مرحله در 30 سال مورد مطالعه قرار گرفتند)
شیلا نونالی (2009)
اعتقادات نژادپرستانه، اعتقادات سیاسی و اعتماد اجتماعی، جامعه پذیری نژادی و متغیر وابسته تصورات قالبی دانشجویان نسبت به 5 گروه نژادی(سفید پوستان، سیاه پوستان، آسیایی ها، آمریکای لاتین و مردم عادی)
هر چند رفتارهای قالبی مثبت و منفی معینی برای گروه های نژادپرستی خاصی معتبر است اما به طور کلی افراد پاسخ دهنده تمایل دارند درباره سیاه پوستان، آسیایی ها و لاتینی ها منفی تر از سفید ها و مردم عادی فکر کنند.
پیمایش
(210 نفر از دانشجویان سیاه پوست دوره کارشناسی دانشگاه کانکتیکات)
مینگ مینگ سو و گئوفری وال (2008)
تعاملات گردشگر- میزبان، رضایت از تعاملات، عقاید و نگرش گردشگر نسبت به میزبان، سن، تحصیلات، ارزیابی سفر، رفتار مسافرتی
یافته های تحقیق اهمیت اثر تعاملات میزبان- گردشگر و رضایت از این تعاملات بر رفتار مسافرتی گردشگران و ارزیابی آنان از مقصد را تأیید می کند. این تأثیر در میان جوانان و افرادی که تحصیلات بالاتری داشتند، بیشتر بوده است.
پیمایش
(250 گردشگر در پکن)
کاتارد و همکاران (2007)
عقاید قالبی جنسیتی و متغیر وابسته حدس دانش آموزان از نمره خود قبل از اعلام نمرات واقعی
قبل از دستکاری باورهای قالبی جنسیتی، دختران نمره ریاضی و پسران نمره هنر را کمتر از نمره واقعی خود تخمین زدند درحالیکه در مرحله دوم با دستکاری عقاید قالبی جنسیتی دانش آموزان، نتایج متعادل تر شد.
شبه آزمایش
(در دو مرحله روی 250 دانش آموز در فرانسه)
یولاندا فلارس (2005)
تصورات قالبی مشاوران آمریکایی نسبت به مراجعان مکزیکی تبار
تصورات قالبی آمریکایی ها در مورد شهروندان مکزیکی تبار بسیار تحقیرآمیز و منفی است(عقاید قالبی منفی نسبت به مکزیکی تبارها شرابخوار، نامنظم، پرخرج و تنوع طلب).
پیمایش و مصاحبه
(120 مشاور آمریکایی)
برایان کاتولیس (2004)
نگرش و تصورات قالبی عرب ها (سه کشور مصر، کویت و مراکش) نسبت به حقوق زنان
نظر عمومی مردم و تصویر کلیشه ای و منفی درباره زنان در کشورهای مصر،کویت و مراکش درحال تغییر و تعدیل است.هم چنین اسلام(دین و اعتقادات مذهبی) در نگرشها و دید عامه مردم برای تغییرات در زندگی و اجتماع آنان و خصوصاً دراصلاحات مربوط به زنان خیلی مؤثر می باشد.
پیمایش
(در سه کشور مصر، کویت و مراکش)
کنیسون و تراف
(2003)
تصورات قالبی جنسیتی و فهم زبان
در آزمایشی نشان داد که قالبهای کلیشه ای جنسیتی بر فهم زبان و کاربرد آن تأثیر دارد.
آزمایش
بل و اسپنسر
(2002)
کلیشه های جنسیتی و موفقیت تحصیلی
رفتار و تصورات قالبی جنسیتی بر عملکرد زنان در آزمون اصول مهندسی تأثیر دارد. بدین ترتیب که در آزمون سوالات سخت ریاضی دختران متأثر از تصورات جنسیتی رایج، عملکرد ضعیف تری داشتند.
آزمایشی
(30 دانشجوی دختر و پسر رشته مهندسی در دوره کارشناسی)
پیکرینگ (2001)
کلیشه های جنسیتی، طبقه احتماعی و نژاد زنان
تصورات قالبی درباره زنان در گروه های طبقاتی و نژادی مختلف، متفاوت است. قالبهای کلیشه ای زنان سفید پوست از نظر وابستگی، بردباری و احساسی بودن به طور قابل توجهی در طبقه بالاتر از زنان سیاه پوست طبقه بندی می شود و قالبهای کلیشه ای نسبت به زنان طبقه پایین تر با صفاتی چون گیجی ،کثیفی، دشمنی، سهل انگاری و بی مسئولیتی طبقه بندی می شوند.
مصاحبه
(44 دانشجوی دانشگاه استانفورد آمریکا)
ملیکی و المرز (1998)
هویت ملی و قومی، خود قالبی کردن(تصورات قالبی هر گروه نسبت به خودشان)
خود – قالبی کردن ملی دانشجویان لهستانی نسبت به دانشجویان هلندی منفی تر است، اما در عین حال آن ها همانند سازی ملی نسبتا قوی نسبت به گروه خود داشتند به طوری که آنها خود قالبی کردن منفی را به عنوان امری مطلوب تر ترجیح دهند، تا هویت ملی شان متمایزتر نشان داده شود.
آزمایش
(در چهار مرحله روی دانشجویان رشته روانشناسی هلندی تبارو لهستانی تبار در دانشگاه پاریس)
دلهای و نیوتن
(2004)
شرایط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی( انسجام قومی، ارزشهای مذهبی، دولت خوب، ثروت و برابری درآمد) جوامع مختلف و متغیر وابسته: میزان اعتماد تعمیم یافته در آن جوامع
اعتماد بخشی جدایی ناپذیر و هماهنگ با شرایط اجتماعی،سیاسی و اقتصادی کشور است بدین معنا که کشورهایی با سطح اعتماد بالا ویژگیهایی مثل انسجام قومی، ارزشهای مذهبی پروتستان، دولت خوب، ثروت (سرانه تولیدات ناخالص ملی) و برابری درآمد( فاصله طبقاتی کم) دارند.
مطالعه تطبیقی
(بررسی شرایط اجتماعی،اقتصادی و سیاسی 60 کشور دنیا و میزان اعتماد اجتماعی در آنها)
1-6-3- جمع بندی پیشینه تجربی تحقیق
در یک جمع بندی کلی می توان گفت در مقالات و تحقیقات انجام شده تأثیر تصورات قالبی و اهمیت اعتماد اجتماعی در روابط بین گروهی ثابت شده و نشان داده شده است. مطالعات انجام شده داخلی، در بررسی تصورات قالبی و اعتماد اجتماعی با روش های کمی و پیمایش به بررسی متغیرهای خود پرداخته اند و از پرسشنامه و مصاحبه برای جمع آوری داده ها استفاده کرده اند (به جزصادقی و کریمی(1384) که برای بررسی کلیشه های جنسیتی در برنامه های تلویزیونی از تحلیل محتوا استفاده کرده است). هم چنین اکثر تحقیقات داخلی در حوزه تصورات قالبی در زمینه کلیشه های جنسیتی صورت گرفته (حسینی(1391)، فسایی و کریمی(1384)) و به جز مقالات اشرف نظری(1391) تصورات قالبی گروهی و نژادی اصلاً در تحقیقات داخلی مورد توجه نبوده است اما در تحقیقات خارجی همانطور که مشاهده شد به تصورات قالبی قومی، نژادی و طبقاتی توجه شده (کی لازار(2010)، شیلا نونالی(2009)، یولاندا فلارس(2005)، کاتارد(2007)و ملیکی و المرز(1996)) و تصورات قالبی و اعتماد اجتماعی در ابعاد گسترده تر و با روش های کیفی و مقایسه ای(کی لازار2010،دلهای و نیوتن(2004)) مورد بررسی قرار گرفته و در بررسی آنها از روش های آزمایش(کنیسون و تراف2003، بل و اسپنسر2002 ، ملیکی و المرز1996) و شبه آزمایش(کاتارد،2007) علاوه بر پیمایش و مصاحبه و تحلیل محتوا استفاده شده است.
از تحقیقات یاد شده در حوزه تصورات قالبی و اعتماد اجتماعی در شکل بندی فرضیات و متغیرهای تحقیق و عملیاتی کردن آنها استفاده کردیم بدین ترتیب که همچنان که تحقیقات داخلی و خارجی برای سنجش تصورات قالبی از طیف لیکرت و برش قطبین(صفات زوجی) استفاده کردند در پژوهش حاضر نیز به همان روش سنجیده می شود و در پژوهش حاضر متغیرهای پایگاه اجتماعی- اقتصادی، هویت قومی (اشرف نظری1391،نونالی2009،ملیکی و المرز1996)، اعتماد اجتماعی و انواع آن (دلهای و نیوتن 2004، هزارجریبی1389، حیدرآبادی1389، کتابی1389، شارع پور1388، خوش کار1387) و متغیرهای زمینه ای: سن، جنسیت، تأهل، تحصیلات، محل سکونت(حسینی1391، حیدرآبادی1389، جیرفتی1385، مینگ سو و وال2008، کاتارد2007) هم چنین متغیر ویژگیهای سفر: طول سفر ، تعداد سفر، انگیزه سفر (یوسفی1388، مظلوم خراسانی1387، مینگ سو و وال2008) و رضایت از نحوه برخورد مردم مشهد(مظلوم خراسانی1387، جیرفتی1385، اسکافی1383، مینگ سو و وال2008) با توجه به تحقیقات مذکور استفاده شده است.
با توجه به اینکه وجود تصورات قالبی موجب محدود شدن دامنه ارتباطات و برداشتهای نادرست می شود می تواند یکی از عوامل کاهنده اعتماد اجتماعی و تأثیرگذار در روابط بین گروهی باشد که در پیشینه های مورد بررسی تحقیقات مربوط به تصورات قالبی و یا اعتماد اجتماعی بسیار زیاد بود اما در میان آنها تحقیقی ندیدیم که به بررسی ارتباط این دو متغیر مهم اجتماعی و تأثیر هر یک بر دیگری پرداخته باشند و کارهای انجام شده در حوزه تصورات قالبی یا تحقیقات اسنادی و تئوریک بوده است(مثل تصورات قالبی در جهان مجازی:مرضیه خلقتی1391، فعال سازی تصورات قالبی به شیوه سرنخ دهی:مجید اصغرزاده1383) و یا عموماً به بررسی کلیشه های جنسیتی(حسینی1391، ادهمی و روغنیان1388، صادقی و کریمی1384، کاتارد2007، کاتولیس2004، کنیسون و تراف2003، بل و اسپنسر2002) پرداخته اند و کمتر به موضوع تأثیر تصورات قالبی در روابط بین گروه ها(قومی، نژادی، دینی و …)پرداخته اند لذا خلأ بررسی و مطالعه آن در حوزه جامعه شناسی، بویژه برای شهر مشهد که یک کلان شهر مذهبی و زائرپذیر است احساس می شود و بررسی آن با شناخت تصور و دیدگاه زائران(گردشگر) نسبت به مردم مشهد(میزبان) واصلاح تصورات نادرست و منفی و تقویت عوامل افزاینده اعتماد اجتماعی می تواند در توسعه فرهنگ میزبانی و گردشگری مذهبی در مشهد مؤثر باشد. البته لازم بذکر است که جای استفاده از روش های تحقیق جدید و کیفی بویژه در بررسی تصورات قالبی در داخل کشور هنوز خالی است و ضروری به نظر می رسد که در تحقیقات آتی به آن توجه شود. در جداول زیر خلاصه ی تحقیقات داخلی و خارجی آمده است.
فصل دوم: مبانی نظری
مقدمه
در این قسمت، ابتدا با مروری بر مفاهیم، تلاش می گردد فضای مفهومی متغیرهای اصلی تحقیق، تصورات قالبی و اعتماد اجتماعی روشن شود تا به ارائه تعریف روشنی از آنها منجر گردد. در ادامه مبانی نظری، چارچوب نظری، فرضیات و مدل تحقیق عنوان می گردد. این مباحث را می توان به ترتیب زیر نشان داد:
مروری بر مفاهیم، مبانی نظری تحقیق، چارچوب نظری تحقیق، فرضیات تحقیق، مدل تحقیق
2-1- مروری بر مفاهیم
2-1-1- تصورات قالبی
تصور قالبی از جمله مفاهیمی است که در حوزه ی علوم اجتماعی و روانشناسی اجتماعی کاربرد دارد. واژه ی Stereotype از دو جزء یونانیStereos به معنی سخت و استوار وTypos به معنی علامت یا نشانه گذاری و ادراک آمده است. در حقیقت، معنای اولیه واژه ی Stereotype در زبان انگلیسی، به صفحات فلزی و قالب های سختی که برای تولید بشقاب های طرح دار به کار می رفت، اشاره داشت(اشنایدر، 2004: 6). درزبان فارسی این اصطلاح با واژه های تفکر قالبی، کلیشه های ذهنی، تصور قالبی، نگرش کلیشه ای، قالبهای ذهنی، باورهای قالبی و حتی پیشداوری ترجمه وهم معنی در نظر گرفته شده و این اصطلاحات گرچه در معنا تفاوتهای جزئی دارند اما در متون مختلف برای ترجمه این واژه از آنها استفاده شده است. مروری بر تعدادی از این تعاریف خواهیم داشت.
روانشناسان اجتماعی معتقدند تصورات قالبی به معنای تعمیم درباره گروهی از افراد بر اساس خصیصه هایی همانند است که برای همه اعضای آن گروه صرف نظر از تفاوت عینی در میان اعضاء به نحوی اجتناب ناپذیر مفروض گرفته می شود و قالبی سازی را شناخت بر حسب کلیشه ای ذهنی می داند. تمسک به تصورات قالبی در طبقه بندی های اجتماعی یک میان بر ذهنی است که افراد را قادر می سازد مطالب زیادی را درباره شخص یا گروهی از اشخاص، صرف نظر از این که آن دانش درست یا غلط باشد بپذیرند. محتوای این تصورات قالبی آن است که اعضای برخی گروه ها دارای خصلت های معینی هستند(اشنایدر، 2004: 7).
تصورات قالبی از دیدگاه کلاسیک به معنی تصویرهای ذهنی مان درباره دیگر گروه های اجتماعی و قومی است(لیپمن 1922) و معمولا مجموعه ای از ویژگی های شخصیتی افراد تلقی می شود که افراد به وسیله آن گروه ها را از هم متمایز می کنند(اسپیرز و همکاران،1391: 23).
تفکر قالبی: تصوری است کلی و بی انعطاف که در ذهن انسان جای می گیرد و در قضاوتها مورد استفاده واقع می شود. بی تردید داوریهایی که بر چنین تصورات وعقاید ی استوار باشد ممکن است با واقعیت ارتباط داشته باشد اما این ارتباط سطحی و غالباً نادرست است (ساروخانی، 1370: 111).
گیدنز تفکرات قالبی را فرایندهای فکری که در بر گیرنده مقوله های خشک و انعطاف ناپذیر است تعریف می کند(گیدنز،1377:816). فکرقالبی عبارت است از مجموعه ای از چهار چوبهای ذهنی (ازافکار سازمان یافته) برای نگرش به یک گروه انسانی. (برکووتیز ، 1372: 185)
تعریف کلیشه های ذهنی از نظر و.شستاکرف عبارت است از: گرایش به یکنواختی و یکسان سازی، یعنی حذف خصوصیات فردی وتفاوت ها و نبود کامل روحیه انتقادی در مباحثه وابراز عقیده. لیزدونیکان کلیشه را چنین تعریف کرد: الگوی مشخصی که واضع مشخصی ندارد و بر اساس آن، تصاویرمفاهیم یا رفتار ها به طور خود به خود تکرارمی شوند کلیشه ها اعم ازنژاد پرستانه یا جنس پرستانه فطری نیستند بلکه آفریده اجتماعی اند.(آندره ،1376 :26 ـ24)
گوردون آلپورت در مطالعه ماهیت پیشداوریها، تفکر قالبی را این طور تعریف کرده: عقاید اغراق آمیز و غیرواقعی که به یک گروه نسبت داده می شود و کارکرد آنها را توجیح عقلانی و منطقی رفتار ما نسبت به طبقات وگروههای دیگرمی داند(اسپیرز،1391: 371).
بنا به گفته بگلی (2000) کلیشه ها مانند دامی هستند که بسیاری از افراد در آن اسیراند. کلیشه های منفی عملکرد و خود پنداره افراد را تهدید می کنند؛ برای نمونه زنانی که باورفرهنگی “توانایی ریاضی زنان نسبت به مردان کمتر است” را پذیرفته اند در انجام آزمون های ریاضی، عملکرد پایین تری از خود نشان می دهند(برانون، 2002: 159).
شارون معتقد است تصور قالبی یک طبقه بندی و مجموعه ای از تعمیم هاست که با ویژگی های زیر مشخص می شود:
الف) تصور قالبی نقادانه است. تصور قالبی کوششی برای درک نیست بلکه کوشش برای محکوم کردن یا ستودن طبقه بندی است. تصور قالبی قضاوت ارزشی می کند و رنگ عاطفی شدیدی دارد. به جای توصیف ساده تفاوتها، ارزیابی اخلاقی آن تفاوتها ارائه می شود.
ب) تصور قالبی معمولاً طبقه بندی مطلقی است، یعنی درمیان کسانی که درطبقه بندی هستند وکسانی که خارج از آن اند تمایز شدیدی قایل می شود.
ج) تصور قالبی با پیدایش شواهد و مدارک جدید تغییر نمی کند. هنگامی که فرد تصوری قالبی را می پذیرد، طبقه بندی وعقاید مرتبط با آن را به گونه ای جدی می پذیرد و پس از پذیرش مایل به تغییرنخواهد بود.
د) تصور قالبی اصولاً به گونه ای دقیق ایجاد نمی شود. تصور قالبی به صورت فرهنگی فراگرفته می شود و فرد به سادگی آن را می پذیرد.
ه) تصور قالبی مانع جستجو برای درک دلیل تفاوت انسان ها با یگدیگر می شود. بر مبالغه و قضاوت ارزشی درباره تفاوتها متمرکز است و به علت تفاوت ها توجهی ندارد
و) تصورات قالبی، روابط بین گروهی را بازنمایی و منعکس می کنند. تصورات قالبی پدیده های خاص شخصیت های مشخصی نیستند، بلکه آن ها بازنمودهای جمعی گروه خود فرد و سایر گروه هاست و ویژگی های مشترک اجتماعی اعضای گروه ، شباهت های داخل گروهی و تفاوت های بین گروهی را نشان می دهد (شارون ،1380 : 198-196).
ذکر این نکته ضروری به نظر می رسد که؛ بررسی تصورات قالبی در بیش از یک سطح مطرح است (در سه سطح فردی، گروهی و سیستمی) و نتایجی که راجع به علت ها و پیامدها، تغییرات و صحت تصورات قالبی به دست می آوریم ممکن است با توجه به سطحی که در آن، این تصورات مفهوم سازی و به کار گرفته می شود، متفاوت باشد(اسپیرز،1391: 578). بر اساس چارچوب محتوای تصور قالبی استدلال می کنیم که، یک سطح معین تحلیل را نسبت به سایر سطوح نمی توان صحیح تر دانست. افراد، گروه ها و نظام ها ممکن است راجع به افراد، گروه ها یا نظام های دیگر عقاید درست یا نادرست داشته باشند. به طور مثال تصورات قالبی راجع به گروه های افراد ممکن است متفاوت از تصورات قالبی ای باشد که در مورد فرد فرد اعضای گروه به وجود می آیند. از این

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *