حقوق مالکیت فکری در ماوراء جو- قسمت 3

0 Comments

WIPO World Intellectual Property System
COPOUS Committee on the Peaceful Uses of Outer Space
UCC Universal Copyright Convention
ITU International Telecommunication Union
COMEST Commission on the Ethics of Scientific
Knowledge and Technology
مقدمه
1-بیان موضوع
دسترسی به ماوراء جو، بدون شک از بزرگترین دستاوردهای بشر در قرن 20 بوده است. حادثهی خوشایند اکتشاف فضا منجر به توسعه سریع و کم نظیر در زمینه های علمی، پزشکی و تکنولوژیکی شده است. علی رغم وجود چنین حقیقتی که تکنولوژی مورد استفاده در فضا بسیار پیشرفته میباشد و حاصل خلاقیت و تلاش فکری است، تنها در چندین سال اخیر است که حمایت در قالب مالکیت فکری در رابطه با فعالیتهای ماوراءجو مورد توجه قرار گرفته است. یکی از دلایل اتخاذ چنین رویکردی، تغییر مسیر این فعالیتها از چارچوب دولتی به سرمایهگذاری بخشهای خصوصی میباشد.
با روند روزافزون شکلگیری نهادهای غیردولتی و البته نیاز این نهادها به منابع تکنیکی و مالی نهادهای دولتی جهت انجام پروژه های فضایی، تعداد قراردادهای لیسانس بین نهادهای دولتی و خصوصی افزایش پیدا کرده است از این رو نمیتوان تاثیر شگرف حمایت در قالب حقوق مالکیت فکری را بر شرکتهای خصوصی فعال در زمینه فعالیتهای فضایی و به طور کل توسعهی هر چه بیشتر تکنولوژی فضایی نادیده گرفت. با این وجود، از یک سو حقوق مالکیت فکری به حمایت و اعطای منافع به افراد تحت شرایط خاص و در مدت زمان معین میپردازد و به نوعی مفهوم انحصار را تداعی میکند، در حالیکه در سوی دیگر، حقوق فضا و اصل بنیادین سودرسانی به تمام ملل به طور ضمنی دربردارندهی اشتراک اطلاعات و دستاوردها در زمینه حقوق فضا میباشد. از اینرو، تکیه حقوق مالکیتفکری و حقوق فضا بر رویکردهای متنوع، روشن است به همین دلیل یکی از اهداف مدنظر در این رساله، ایجاد تعادل بین حقوق مالکیتفکری و اصول حقوق فضا و به عبارت دیگر، بین منافع خصوصی مبتکران و منافع عمومی از سوی دیگر میباشد.
در بین انواع حقوق مالکیت فکری سه نوع عمدهی حمایت در ماوراء جو مطرح میشود: حمایت از اختراعات ایجاد شده در فضا، حمایت از نام شیفضایی و ماهواره به عنوان علامت تجاری که با شکلگیری توریسم فضایی جنبهی عملی به خویش خواهد گرفت و حمایت کپیرایت از ماهواره های پخشکننده و داده های سنجش از راه دور.
در بین مصادیق حقوق مالکیت فکری در ماوراءجو یکی از مهمترین مسائل، موضوع حمایت از داده های سنجش از راه دور است به این دلیل که امروزه با فعالتر شدن هر چه بیشتر بخش خصوصی در این عرصه مواجه هستیم. اگرچه حضور این شرکتها از لحاظ قانونی با توجه به ماده 6 معاهده فضا که مسئولیت اعمال شرکتهای غیردولتی را به دولتها واگذار میکند با مانعی روبرو نیست ولیکن در خصوص موضوع و نحوهی حمایت از دستاوردهای ایشان، بحث کافی صورت نپذیرفته است. همچنین، باید خاطر نشان کرد که تایید حقوق مالکیت فکری در این حوزه بایستی در راستای تحقق اهداف وجودی این حقوق همانطور که در مقدمه معاهده کپیرایت آمده است که تعادل بین منافع شخصی تولیدکنندگان مصادیق مالکیتفکری و منافع عموم در حق دسترسی به داده ها و اطلاعات است، صورت پذیرد زیرا عدهای بر این عقیدهاند که به کارگیری حقوق مالکیت فکری در سنجش از راه دور به شدت بر امکان دسترسی به این داده ها که برخی برای حفظ حیات بشر ضروری هستند تاثیر میگذارد، زیرا این فناوری ابزاری ارزشمند در حل بسیاری از مشکلاتی که بشر در قرن بیست و یک با آن مواجه است چون در مدیریت و پیشبینی فجایع زیستمحیطی در کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعهیافته میباشد. اما از بعد دیگر، رشد هر چه بیشتر این تکنولوژی از طریق حضور شرکتهای خصوصی میسر خواهد شد و انگیزه این شرکتها از طریق حمایت و تجاریسازی داده های ماهوارهای تامین میگردد. به عبارت دیگر، پذیرش حقوق مالکیت فکری در داده های پردازش شده به منظور افزایش حضور شرکتها، کاهش قیمت و در نهایت افزایش بازار داده ها ضروری است.
در نتیجه، حقوق مالکیت فکری دارای نقش به سزایی در تشویق سرمایهگذاران سنجش از راه دور میباشد و دریغ نمودن چنین تضمین و حمایتی تولید این دسته از داده ها را با چالش روبرو خواهد کرد و حتی چنانچه کشورهای در حال توسعه توانایی ارزیابی و پردازش داده ها را کسب نمایند، خود آنها با موضوع حمایت فکری از داده های پردازش شده توسط خویش در آینده روبرو خواهند شد. همچنین با توجه به این موضوع که کارکردهای بیشمار داده های خام سنجش از راه دور چون عکسها و حتی اطلاعات دیجیتالی علیالخصوص حتی با بهره گرفتن از داده های خام امکان پذیرست، مشکل دسترسی به دلیل عدم حمایت از این داده ها در کشورهای توسعه یافته عملا با مانعی روبرو نخواهد شد. با این حال، تاکنون جهان در حال توسعه در برابر این دیدگاه مقاومت کردهاند و اعلام مینمایند که بر اساس قانون تجاریسازی، سرمایهگذاران خصوصی بایستی بر اساس اصل عدم تبعیض، داده های خام را که مستقیما از ماهواره ها به دست میآیند را در اختیار تمامی مصرفکنندگان فارغ از هر نوع تبعیض و تعصب و بر اساس قیمت متعارف قرار دهند.
به هر حال، امروزه شاهد حمایت شدید از داده های سنجش از راه دور میباشیم به گونهای که علاوه بر شرکتهای خصوصی، نهادهای فعال با بودجهی عمومی نیز ادعای مالکیت داده های خام و نه پردازش شدهی سنجش از راه دور را مطرح میکنند. در حالیکه در راستای تامین اصول بنیادین حقوق مالکیت فکری و شروط حمایت کپیرایت که شامل اصل تفکیک ایده از بیان و شروط اصالت و خلاقیت است، تمایز میان داده های خام و پردازش شده در
ایجاد تعادل ضروری است به گونهای که داده های خام که دربردارندهی موضوعات حقیقی هستند و هیچگونه خلاقیتی در آنها اعمال نشده است، سزاوار حمایت نخواهند بود. همچنین، با توجه به استدلالات متخصصان این حوزه، این داده ها الزامات کالای عمومی بودن را نیز دارا هستند و نمیتوان نقش آنان را به دلیل منافع کاربردیشان در ارتقای شرایط محیط زیست، توسعه اقتصاد، صنایع و همچنین به عنوان حق بنیادین بشری شهروندان در مشارکت توسعه پایدار نادیده گرفت. علاوه بر این، وجود چنین حقی در عصر اطلاعات که مجراهای اصلی توزیع اطلاعات را مورد خطاب قرار میدهد دارای اهمیت شگرفی است .
عکس مرتبط با محیط زیست
به عقیده بسیاری، در عصر حاضر با حمایت افراطی مالکیت فکری روبرو هستیم در حالیکه در حقوق مالکیتفکری، کپیبرداری و نقض حقوق صاحب حق، ممنوع تلقی میگردد و نه خود دسترسی به داده ها. در نتیجه هدف دیگر در این رساله، تاکید بر بیش از اندازه بودن حمایت مالکیت فکری بر تولیدات سنجش از راه دور میباشد که در واقع باعث منحرف شدن حقوق مالکیت فکری از هدف اصلی خویش، شده است.
یکی دیگر از چالشها، موضوعات صلاحیتی با توجه به اصل سرزمینی بودن در حقوق مالکیتفکری است، به طور مثال، در طرح ایستگاه فضایی بین المللی افراد مختلفی از کشورهای گوناگون تحت عنوان همکاری بین المللی فعالیت میکنند و موضوع نقض حقوق توسط آنان و تعیین دادگاه صالح، مسئله را پیچیدهتر میکند. به طور خلاصه، در این رساله به دنبال روشنسازی ابعاد حقوق مالکیت فکری در فضا و نوع و چگونگی حمایت اعطایی به مصادیق مالکیتفکری با لحاظ کردن منافع عمومی و نیاز کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعه یافته میباشیم.
2-سوال اصلی
با توجه به مطالب فوق اکنون این سوال مطرح میشود که:
1-نظام حقوقی حاکم بر حقوق مالکیت فکری در ماوراء جو چگونه میباشد؟
سوالات فرعی
1-چگونه حمایت فکری از داده های خام و پردازش شده سنجش از راه دور در چارچوب اصول بنیادین حقوق مالکیت فکری چون تفکیک ایده از بیان و شرط حمایت کپیرایت چون شرط اصالت میسر می شود؟
2-تاثیر اعطای حمایت فکری برای فعالیتهای فضایی به افراد خصوصی بر تحقق منافع عمومی علیالخصوص در دسترسی به داده ها و اطلاعات چگونه خواهد بود؟
3-فرضیه سوال اصلی
1-به نظر میرسد، امروزه با افزایش چشمگیر فعالیتهای فضایی، به رسمیتشناختن حقوق مالکیت فکری در فضا برای تضمین بازگشت سرمایه شرکتهای خصوصی که در نهایت منجر به توسعه هر چه بیشتر صنعت هوا و فضا میگردد، بایستی در هماهنگی با دو اصل عدم امکان مالکیت فضا و سودرسانی به تمام ملل به عنوان اصول اساسی حقوق فضا قرار گیرد.
فرضیات سوالات فرعی
1-با توجه به اصل تفکیک ایده از بیان و شروط خلاقیت و اصالت در کپیرایت، به نظر میرسد حمایت فکری از داده های خام که تنها منعکسکنندهی حقایق میباشند و هیچ تلاش فکری و خلاقیتی در ایجاد آنها وجود نداشته است، مورد تردید میباشد. لیکن، در خصوص داده های پردازش شده، میزان کافی از اعمال خلاقیت به دلیل عملیات پردازش، وجود دارد و امکان حمایت فکری از آنها قابل تصور است.
2-امروزه، به علت وجود قوانین مالکیت فکری سختگیرانه، دسترسی عموم مردم به داده ها و اطلاعات با موانع شدیدی روبرو شده است و به نظر میرسد این امر موجب نادیده انگاشتن حق دسترسی به اطلاعات به عنوان حق بشری و حتی به عنوان یک کالای عمومی خواهد شد.
در این رساله به دنبال پاسخگویی به این پرسشها و اثبات فرضیات مطرح شده خواهیم بود.
4-سابقه و پیشینهی تحقیق
در زمینه حقوق مالکیتفکری در ماوراءجو در عرصه بین المللی، مطالعات و پژوهشهایی صورت گرفته است و نویسندگان و محققان از کشورهای مختلف این مطلب را موضوع تحقیق خویش قرار دادهاند و بیشتر این مباحث پس از انتشار مقاله توسط سازمان جهانی مالکیتفکری در سال 2004 در این زمینه آغاز میگردد، لیکن در حقوق داخلی، تحقیقی جامعی در زمینه ابعاد حقوق مالکیت فکری در فضا جز در تعدادی از صفحات کتاب تصویربرداری ماهوارهای از منظر حقوق بینالملل تالیف دکتر هادی محمودی که تنها به موضوع حمایت از داده های سنجش از دور گریزی زده شده است، انجام نگرفته است.
اهمیت و نوآوری این تحقیق در اینجاست که در این رساله، تمامی ابعاد حقوق مالکیت فکری و مصادیق آن در ماوراء جو و تعارضات احتمالی این حقوق با حقوق فضا را مورد پژوهش قرار میدهد.
5-ضرورت انجام تحقیق
افزایش روزافزون کنفرانسهای بین المللی در خصوص به رسمیتشناختن مالکیتفکری در ماوراءجو چون ارائه مقاله توسط سازمان جهانی مالکیت فکری در این زمینه نشان دهندهی اهمیت موضوع و گرایش جهانی جهت به رسمیتشناختن این حق میباشد، همچنین با افزایش تعداد شرکتهای خصوصی فعال در زمینهی فضا و امکان ظهور تجارتی جدید تحت عنوان توریسم فضایی، موضوع حمایت از علائم تجاری و طرحهای صنعتی از مسائل مهم و ضروری پیش رو خواهد بود. از جمله دغدغه های اولیه میتوان به چگونگی حمایت از اختراعات ایجاد شده و مورد استفاده در فضا و حمایت در چارچوب کپیرایت از پایگاه داده هایی که از اطلاعات به دست آمده از طریق فعالیتهای فضایی به دست آمدهاند، اشاره نمود. همچنین بایستی در تحقق منافع حقوقی افراد و شرکتها منافع عموم مردم نیز، مورد توجه واقع شود. در نتیجه بر اساس فعالیتهای انجام شده در سطح بین المللی، لازم است ابعاد این موضوع و قابلیت به رسمیتشناختن این حق را از طریق بررسی معاهدات موجود و موشکافی دقیق موضوع، روشن نمائیم.
6-روش پژوهش
روش پژوهشی م
بتنی بر روش توصیفی-تحلیلی با بهره گرفتن از منابع کتابخانهای و منابع روز در دسترس است. منابع این پژوهش مبتنی بر منابع موجود در کتابخانه های داخلی و خارجی و همچنین منابع معتبر اینترنتی از قبیل مقالات و نشریات و رویه های بین المللی در زمینه موضوع رساله بوده است.
7-هدف و کاربردهای رساله
هدفی که در این رساله دنبال میشود، بررسی امکان به رسمیت شناختن حقوق مالکیت فکری در ماوراءجو بر اساس معاهدات موجود در حوزه مالکیتفکری در حقوق فضا تا این لحظه میباشد و اینکه آیا معاهدات موجود به منظور به رسمیت شناختن این حق کافیاند و یا اینکه نیازی جدی در راستای به دستآوردن چارچوب قانونی ساده، مطمئن و متحد که محیطی منصفانه جهت فعالیتهای تجاری ایجاد کند، احساس میشود. علاوه بر این موارد، میتوان سه هدف عمده را در این زمینه از یکدیگر تفکیک نمود:
1-هدف پژوهشی: پر کردن خلا پژوهشی موجود در زمینه رابطه و مصادیق حقوق مالکیت فکری و حقوق فضا.
2-هدف آموزشی: در صورت چاپ اثر به عنوان منبع فرعی و اصلی آموزشی در مقاطع تحصیلات تکمیلی.
3-هدف اجرایی: ارائه راهکارهای اجرایی به مجریان، تصمیمگیران و بازیگران عرصهی حقوق فضا در سطح ملی و بین المللی در راستای شکل دهی و توسعهی قواعد در این زمینه بر اساس کارهای صورت گرفته توسط کشورهای مختلف و تغییرات اعمال شده توسط آنان در قوانین مالکیت فکریشان، با عنایت ویژه به حضور رو به فزون شرکتهای خصوصی .
8-سازماندهی پژوهش
در ابتدا بر اساس برخی مقالات و نوشته های مرتبط با بحث که تماما از منابع لاتین بودند به فهم موضوع و مشخص شدن حیطهی فعالیت اقدام شد و بر اساس روش تحلیلی-توصیفی به دستهبندی مطالب حاصل از ترجمه کتب و مقالات که داده های خام طرح را تشکیل میدادند، پرداخته شد.
فصل اول این رساله به بیان کلیات از جمله بیان مسئله، ضرورت و اهداف انجام تحقیق در زمینه مربوطه و بررسی چگونگی ارتباط و حقوق مالکیت فکری و حقوق فضا و بیان تعارضات احتمالی بین این دو اختصاص یافته است. برای این منظور، معاهدات موجود در هر دو زمینهی حقوق فضا و مالکیت فکری مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است.
در فصل دوم به مسئلهی مصادیق حقوق مالکیتفکری در ماوراء جو میپردازیم. این مصادیق، انواعی از حقوق مالکیت فکری چون اختراعات ایجاد شده در ماوراء جو، علائم تجاری و موضوعات کپیرایت در داده های سنجش از راه دور را دربرمیگیرد که در این رساله بیشتر تمرکز بر حمایت کپیرایت از داده ها و موضوع اختراعات میباشد.
در فصل سوم این رساله نیز به موضوع حمایت و تامین منافع عمومی در برابر اعطای حقوق انحصاری مالکیت فکری و موضوع انتشار اطلاعات و داده ها به عنوان حق بنیادین بشری و بررسی دیدگاه کشورهای اروپایی و امریکا در این حوزه پرداخته شده است و در نهایت در فصل آخر، موضوعات کاربرد قاعده حل تعارض و تاکید بیش از حد سرزمینی بودن حقوق در مالکیت فکری مورد بررسی قرار میگیرد و در این راستا، راهحلهای ارائه شده در قوانین کشورها با بررسی رویه قضایی در اروپا و امریکا بیان میشود.
مبحث اول-مفاهیم
در راستای بررسی موضوع و روشنسازی ابعاد آن، ابتدا به تبیین مفهوم فضا و ارائه معیارهای اعلام شده در این زمینه میپردازیم و سپس از طریق کسب دیدی واضحتر از مفهوم فضا، چگونگی ارتباط حقوق مالکیتفکری در ماوراءجو و حقوق فضا را شرح خواهیم داد .
گفتاراول-معیارهای ارائه شده در تحدید حدود[1] ماوراء جو
تاکنون در تحدید حدود ماوراءجو، معیارها و پیشنهاداتی مطرح شده است که از جمله این پیشنهادات، میتوان به معیار ارائه شده توسط طرفداران کنترل موثر استاندارد هوا فضا اشاره کرد که رویکرد آنان بر اساس توانایی دول مادون در اعمال کنترل بر فضای بالای سرزمینشان میباشد، لیکن انتقاداتی در برابر این گروه وارد شده است که چنین رویکردی منجر به معیار متفاوت و نابرابر در بیشتر کشورها خواهد شد[2]. دیگر گروه، طرفداران معیار تعادل جاذبهای[3] مانند جوزف کرول[4] هستند که اعلام میکنند تعریف باید بر اساس تعادل در جاذبه و کشش بین زمین و اجرام آسمانی مجاور آن باشد، لیکن این استدلال نیز با اقبال روبرو نشد چرا که به طور مثال تعادل کششی بین زمین و ماه تقریبا سیصد هزار کیلومتر از زمین می شود یعنی فاصلهای فراتر از چیزی که عرفا به عنوان اتمسفر شناخته میشود.
دیگر معیار ارائه شده استفاده از برد بالای اتمسفر یعنی قسمت خارجی جو به عنوان حد فاصل میباشد، در آنجا مولکولهای اتمسفر با یکدیگر تصادم پیدا کرده و سپس به محل نخستین خویش باز میگردند و در هر ساعت پیرامون بیست هزار کیلومتر را طی میکنند(فاصله طی شده توسط هر مولکول بسیار کمتر از یک میکرون می باشد) و مسیر آزاد میانگین، فاصلهای است که یک حجم مشخص از مولکولهای هوا در اتمسفر طی میکنند و در لایه های بالایی اتمسفر حجم مولکولی کاهش و مسیر طولانیتر میشود، در این منطقهی به اصطلاح افشانه مانند خروجی جو، که تقریبا صد کیلومتر از سطح زمین میباشد، نیروی کششی ضعیفتر شده و اتمهای هیدروژن از نیروی جاذبهی زمین فرار میکنند. با این وجود قسمت خروجی جو یک تحدید حدود مناسب نخواهد بود زیرا با تغییر فصل، ارتفاع و فعالیت خورشیدی تغییر مینماید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *